Να πώ, κατά κάποιο τρόπο επαυξάνοντας (;), οτι όσο περισσότερο έρχεσαι σε επαφή με τη χαρακτηριστική συμπεριφορά του μικρόκοσμου, τόσο περισσότερο συνηθίζεις το εξής αναμφισβήτητο: ο λόγος που η διαίσθησή σου έρχεται σε αντίφαση με την πραγματικότητα είναι οτι επιμένεις να ερμηνεύεις το μικρόκοσμο με τα σταθμά του μακρόκοσμου γύρω σου. Κι όσο περισσότερο το συνηθίζεις τόσο περισσότερο αλλάζει η αισθητική σου σε σχέση με τις περιγραφές του μικρόκοσμου.

Έτσι που καταλήγεις μια μέρα να σου φαίνεται άκομψη η έκφραση “το τανγκό των φωτονίων” όχι γιατί είναι ανακριβής αλλά γιατί είναι χονδροειδώς ανθρωποκεντρική.

Παρ’όλα αυτά, δεν μπορείς παρά να αναγνωρίσεις οτι και η δική σου φαντασία αιμοδοτείται από παρόμοια αυθαίρετες και ανθρωποκεντρικές εικόνες, εικόνες αναπόφευκτα κατασκευασμένες από τα υλικά της καθημερινής πραγματικότητας, αλλά και της τέχνης και του ονείρου. Εικόνες που τις χρειάζεσαι για να μπορείς να σκεφτείς, μα που είναι ουσιωδώς ανεπαρκείς και πρέπει πάντα να συνοδεύονται από τις κατάλληλες προειδοποιητικές υποσημειώσεις.

Τελικά δεν είναι τα φωτόνια που χορεύουν τανγκό, αλλά η φαντασία σου, που γυρεύει αγωνιωδώς να καλπάσει με την επαφή σου με την πάντα βραχώδη πραγματικότητα, που διορθώνει κάθε δεύτερο βήμα αυτού του χωρίς ορατό προορισμό καλπασμού. Κι αυτό το τανγκό διαρκεί για χρόνια.

Which is why we do physics.

Δείτε και τη σχετική σελίδα στο symmetry breaking.

Ήδη όλοι αναρωτιούνται γιατί ο Goldstone, απ’τη μία, και ο Cabbibo απ’την άλλη, έμειναν ρέστοι. Ευτυχώς που κανείς απ’αυτούς τους δυο δεν είναι Έλληνας, επί τη ευκαιρία. Φαντάζεστε τί επανάσταση θα είχε γίνει στην Ελλάδα αν έδιναν το νόμπελ στον Glashow και τον Maiani για το GIM mechanism αφήνοντας απ’έξω το Ι (Ηλιόπουλος);

Από την άλλη, είναι πολύ καλό, με το LHC προ των πυλών, που τα στοιχιεώδη σωμάτια παραμένουν, μ’αυτό το Νόμπελ, στο μάτι του μηντιακού κυκλώνα. Επίσης, με δεδομένο οτι πολύ δύσκολα θα προλάβουν να δώσουν το επόμενο Νόμπελ σε δουλειά σχετική με αποτελέσματα του LHC, και με τον κανόνα να βραβεύονται οι συντελεστές κάθε κομματιού του Standard Model να καθιερώνεται, οι GIM αρχίζουν να έχουν καλές πιθανότητες.

Το μόνο βέβαιο είναι πως ο συγκεκριμένος τομέας του επιταχυντή θα πρέπει να θερμανθεί σε φυσιολογικές συνθήκες για συντήρηση, διαδικασία που από μόνη της παίρνει δυο-τρείς βδομάδες. Η ελάχιστη περίοδος αναστολής της λειτουργίας του επιταχυντή είναι δύο μήνες, που σημαίνει οτι η δοκιμαστική περίοδος πρίν την προσχεδιασμένη (και αναγκαστική λόγω υπερκατανάλωσης ρεύματος στην Γενέυη) διακοπή γύρω από τα Χριστούγεννα πάει περίπατο.

Σ’αυτή τη δοκιμαστική περίοδο ο επιταχυντής θα ανέβαζε την ενέργεια των δεσμών πρωτονίων στα 5TeV (αντί των τελικών 7TeV) και οι δέσμες θα διασταυρώνονταν για λίγες (τέσσερις;) εβδομάδες, οπόταν θα μπορούσαν να τεστάρουν την απόκριση των ανιχνευτών χωρίς να τσιτώσουν, υποτίθεται, τους υπεραγώγιμους μαγνήτες. Τώρα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο αν θα υπάρξει δοκιμαστική περίοδος.

Το CERN θα πρέπει να αποφασίσει εντός λίγων εβδομάδων (υποθέτω αφού θερμανθεί ο προβληματικός τομέας, δούν ακριβώς τί έφταιξε και εκτιμήσουν το ρίσκο λειτουργίας σε φούλ ενέργεια χωρίς δοκιμαστικά) αλλά ως τώρα τηρείται σιγή ιχθύος. Επίσημα χείλη, δηλ. ο project leader του LHC, Lyn Evans, μιλάει σχετικά εδώ.

Το μεγάλο πείραμα της ελπίδας

Του ΜΑΝΟΥ ΔΑΝΕΖΗ*

Επειτα από 16 χρόνια επίπονων προσπαθειών, επιτυχιών και αποτυχιών, άρχισε να εξελίσσεται το μεγάλο πείραμα στο CERN, τα αποτελέσματα του οποίου μέλλουν να αλλάξουν τα ευρύτερα πολιτισμικά δεδομένα μας.

Πολύ αμφιβάλλω οτι θα αλλάξει κανένα πολιτισμικό δεδομένο, ακόμα και με την έννοια που φαίνεται να υπονοείται στη συνέχεια.

Πέρα όμως από τα τεχνικά και επιστημονικά δεδομένα, που ίσως λίγοι έως ελάχιστοι αντιλαμβάνονται, αυτό που ενδιαφέρει τον μέσο πολίτη είναι να πάρει σαφείς απαντήσεις σε μια σειρά κατανοητών ερωτημάτων, αμφιβολιών και φόβων που έχουν διατυπωθεί σε σχέση με το πείραμα αυτό.

Λίγοι εώς ελάχιστοι μεν, τουλάχιστον 8 χιλιάδες κεφάλια δε, που δουλεύουν στο πείραμα συν όλοι όσοι ασχολούνται σοβαρά με την φυσική υψηλών ενεργειών από το επίπεδο των πρώτων μεταπτυχιακών σπουδών και πάνω.

1 Το πρώτο ερώτημα αφορά το κόστος του πειράματος σε σχέση με την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητά του.

- Οπως γνωρίζουμε, η προσπάθεια αυτή κόστισε 10 δισ. δολάρια, ένα ποσό μυθικό για τα μέτρα τόσο ενός μέσου πολίτη όσο και για τις οικονομικές δυνατότητες ενός και μόνο μικρού κράτους. Τα χρήματα, όμως, αυτά δεν αποτελούν παρά το 1/4 από τα 40 δισ. δολάρια που ξόδεψε η Κίνα για τη διεξαγωγή των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

3.6-6.4 δις δολλάρια λέει η wikipedia. Εξαρτάται πώς μετράς, αλλά τέλος πάντων. Το ουσιώδες είναι οτι δεν πρέπει να συγκρίνουμε το LHC με τους Ολυμπιακούς της Κίνας, τα αεροπλανοφόρα των Αμερικάνων, τον προϋπολογισμό του πολέμου στο Ιράκ ή τα 700 δις που σκέφτεται να δώσει η κυβέρνηση Μπούς για να ξελασπώσει τους επενδυτικούς ομίλους που τα σκατώσανε στις ΗΠΑ. Από κάθε κόστος υπάρχει πάντα ένα μεγαλύτερο.

Το θέμα είναι να συγκρίνουμε το μπάτζετ του LHC με αυτό παρόμοιων πειραμάτων σε κοντινά επιστημονικά πεδία. Με το μπάτζετ του International Space Station (40 billions μέχρι το 2016 με αμφισβητίσιμα επιστημονικά αποτελέσματα), με το μπάτζετ του Hubble (4.5 to 6 billion US$ η αμερικάνικη συνεισφορά), με το μπάτζετ της σχεδιαζόμενης επανδρωμένης αποστολής στον Άρη, με το μπάτζετ του ITER (πρόγραμμα με στόχο την παραγωγή ενέργειας από πυρηνική σύντηξη - $ 9.3 billion), με το μπάτζετ του Superconducting Super Collider που δεν κατασκευάστηκε ποτέ (During the design and the first construction stage, a heated debate ensued about the high cost of the project. In 1987, Congress was told the project could be completed for $4.4 billion, but by 1993 the cost projection exceeded $12 billion) κλπ. κλπ.

- Για να κατανοήσουμε την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητα του πειράματος, πρέπει να αντιληφθούμε ποια θα είναι η επίδραση των αποτελεσμάτων αυτού του επιστημονικού πειραματισμού πάνω στη δομή και την εξέλιξη της κοινωνίας των ανθρώπων.

Η εκάστοτε επιστημονική γνώση αναπτύσσεται πάνω σε μιαν αξιωματική και φιλοσοφική αποδοχή κάποιων βασικών εννοιών, όπως αυτών της ύλης, της μάζας, του χρόνου, του χώρου και της διάστασης. Οπως πολλοί θα γνωρίζουν, η σύγχρονη Φυσική έχει ανατρέψει δραματικά τις απόψεις μας που αφορούν τις προηγούμενες έννοιες.

Ηδη από τις αρχές του 20ού αιώνα η Θεωρία της Σχετικότητας μας δίδαξε ότι οι διαστάσεις του σύμπαντος είναι περισσότερες από τρεις και ότι το Σύμπαν μας δεν υπακούει στο σύνολό του στη Νευτώνεια Φυσική και την Ευκλείδεια Γεωμετρία.

Οι διαστάσεις του σύμπαντος είναι μια χαρά τρείς, και οι “τέσσερις διαστάσεις” της ειδικής σχετικότητας περισσότερο μπερδεύουν παρά διευκολύνουν τον “απλό πολίτη”.

Κάτω από αυτά τα δεδομένα, οι νόμοι του σύμπαντος, μέρος του οποίου είναι η Γη μας, δεν είναι αυτοί που πιστεύαμε μέχρι σήμερα, γεγονός που αναμφίβολα έχει τεράστιες επιπτώσεις τόσο στην εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού όσο και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου.

Ποιοί νόμοι “του σύμπαντος” δεν είναι αυτοί που πιστεύαμε μέχρι σήμερα; Και είδε κανείς την επίπτωση στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου; Μήπως αν, λέμε αν, στο LHC βρίσκαμε ενδείξεις για “μεγάλες” έξτρα διαστάσεις (μεγάλες σε σχέση με τις απειροστά μικρές που συνήθως επικαλούνται στη θεωρία υπερχορδών) θα άλλαζε η καθημερινή ζωή του ανθρώπου καθόλου;

Ο ποιητής εδώ θέλει να πεί μάλλον οτι θα άλλαζε η κοσμοθεωρία εκείνων των ανθρώπων που έχουν φιλοσοφικές ανησυχίες σχετικές με τη δομή του σύμπαντος.

Για όλα τα προηγούμενα έχουμε μέχρι σήμερα ισχυρότατες πειραματικές «ενδείξεις» αλλά όχι μια «τελική» πειραματική απόδειξη. Την απόδειξη αυτή ελπίζουμε ότι θα την πάρουμε μέσω του πειράματος του CERN.

Εδώ η αλήθεια είναι οτι δεν ξέρω τί εννοεί ο ποιητής. Υποθέτω οτι εννοεί τις έξτρα διαστάσεις, κρίνοντας από την εισαγωγή με τις “παραπάνω από τρείς διαστάσεις του σύμπαντος”. Αν εννοεί αυτό, να πούμε ευθαρσώς οτι δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη που να υποστηρίζει την ύπαρξη έξτρα διαστάσεων, εν έτει 2008. Όχι απλώς δεν υπάρχουν ισχυρότατες ενδείξεις. Δεν υπάρχει η παραμικρή πειραματική ένδειξη. Για να είμαστε ακριβείς, το πόσο μεγάλες μπορούν να είναι οι υποθετικές έξτρα διαστάσεις περιορίζεται από την ακρίβεια με την οποία μπορούμε να μετρήσουμε την μικρότερη απόσταση στην οποία ισχύει ο νόμος της βαρύτητας του Νέυτωνα (που μαθαίνουμε στη Β’ Γυμνασίου). Απ’ότι ξέρω αυτή η απόσταση είναι της τάξης μεγέθους μερικών μικρομέτρων σήμερα.

2 Πώς όμως οι νέες αυτές επιστημονικές απόψεις μπορούν να επηρεάσουν την κοινωνική ζωή και τον πολιτισμό μας;

- Ας δώσουμε ένα παράδειγμα. Οπως γνωρίζουμε, ένα σύνολο κοινωνικών θεωριών, οι οποίες έχουν μετασχηματιστεί και σε πολιτικά συστήματα, στηρίζουν τη φιλοσοφία, αλλά και την πρακτική τους, πάνω στις παλαιές και ξεπερασμένες έννοιες της ύλης και της μάζας.

Τα κοινωνικά αυτά συστήματα, αν δεν θέλουν να περιθωριοποιηθούν, πρέπει να αναθεωρήσουν αυτές τις αντιλήψεις τους, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα επιστημονικά δεδομένα.

Άρμεγε και κούρευε, δένε και δεμάτιαζε.

- Στο επίπεδο της θεολογίας πρέπει να γίνει αρχικά αποδεκτό ότι η άποψη, π.χ. του Μεγάλου Βασιλείου, ότι το Σύμπαν γεννήθηκε από ένα υλικό που προϋπήρχε, είναι ορθή και επιστημονικά δεκτή.

Εδώ μπαίνουμε στο χώρο του σκληρού πορνό, και οι ανήλικοι αναγνώστες παρακαλούνται να πάρουν τη συγκατάθεση του κηδεμόνα τους πρίν συνεχίσουν.

Το Σύμπαν γεννήθηκε από ένα υλικό που προϋπήρχε! Αυτή η πρόταση δεν βγάζει καν νόημα. Υποθέτω οτι ο ποιητής εδώ εννοεί πως ακολουθώντας τη μεγάλη έκρηξη αντίστροφα, περνώντας από όλα τα στάδια της θεωρίας, και μετά την πληθωριστική περίοδο δεν φτάνει κανείς σε σημειακή ανωμαλία! Αν εννοεί αυτό αδυνατώ να καταλάβω τί σημαίνει ορθή και επιστημονικά αποδεκτή. Ιδέα δεν έχουμε για το τί συνέβει πριν την πληθωριστική περίοδο, δεν είναι καν σίγουρο (αλλά προτιμάται από ότι ξέρω από τους περισσότερους κοσμολόγους) οτι υπήρξε πληθωριστική περίοδος.

Είναι πλέον γνωστό ότι πριν από την αμφιλεγόμενη «Μεγάλη Εκρηξη» προϋπήρχαν οι συμπαντικές περίοδοι του Plank και της Πληθωριστικής Διόγκωσης. Η «Μεγάλη Εκρηξη», ακόμα και αν συνέβει, δεν ήταν η αρχή του Σύμπαντός μας, αλλά ένα μεταγενέστερο στιγμιότυπό του. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι θεολογικές απόψεις της προχριστιανικής ιουδαϊκής γραμματείας περί Γενέσεως του Σύμπαντος, οι οποίες είχαν βρει μια επαρκή κάλυψη μέσω της θεωρίας της «Μεγάλης Εκρηξης», πρέπει να αναθεωρηθούν. Η επιστήμη σήμερα βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο κοσμολογικό μοντέλο του Λεύκιππου και του Δημόκριτου παρά στο προχριστιανικό εβραϊκό πρότυπο της Γενέσεως.

Α, χα χα χα χα. Σωστά, το μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης παρέχει στήριξη στη ιουδαϊκή παράδοση σχετικά με τη Γένεση, ενώ τώρα, με την περίοδο Plank (που δε σημαίνει τίποτα περισσότερο από την περίοδο στην οποία η βαρύτητα γίνεται το ίδιο ισχυρή στο επίπεδο των στοιχειωδών σωματιδίων με τις υπόλοιπες δυνάμεις και συνεπώς ο κβαντικός της χαρακτήρας δεν μπορεί να αγνοηθεί) το μοντέλο του Λεύκιππου κερδίζει την αναγνώριση που πάντα του άξιζε. Το μόνο που δεν ξέρω είναι αν στο μοντέλο του Λεύκιππου οι έξτρα διαστάσεις είναι warped ή compactified.

3 Επίσης, πρέπει να απαντηθεί το μεγάλο ερώτημα που φοβίζει και βασανίζει τον κόσμο, αποδίδοντας χρήματα στους επιτήδειους. Ως αποτέλεσμα του πειράματος του CERN θα δημιουργηθεί μια μελανή οπή που θα καταβροχθίσει τη Γη και όλο το Σύμπαν;

- Αρχικά ας κάνουμε μια παρατήρηση που έχει ξεφύγει από κάθε σχολιασμό. Οι φόβοι που αναπτύσσονται, ακόμα και από διάσημους επιστήμονες, σε σχέση με το πείραμα, συνίστανται στο ότι, δημιουργώντας συνθήκες παρόμοιες με εκείνες των πρώτων στιγμών του Σύμπαντος, θα δημιουργήσουν μια μελανή οπή.

Οπως δηλώνει, όμως, αυτή η τοποθέτηση, η γενικευμένη άποψη της σύγχρονης επιστήμης είναι ότι το Σύμπαν μας αναδύθηκε μέσα από μια μελανή οπή η οποία δημιουργήθηκε μέσα σε ένα προϋπάρχον υλικό. Ως εκ τούτου, η Δημιουργία του Σύμπαντος δεν έχει καμιά σχέση με ένα «μεταφυσικό» μπαμ ενός «μεταφυσικού» υλικού που ξαφνικά και αναίτια εμφανίστηκε μέσα στο τίποτα, προερχόμενο από το τίποτα.

- Το γεγονός αυτό είναι κάτι που, στη χώρα μας, δεν αρέσει ή και φοβίζει, για λόγους που δεν έχουν καμιά σχέση με την επιστήμη.

Η “γενικευμένη” άποψη της σύγχονης επιστήμης γνωρίζει πολύ λιγότερα για την Μεγάλη Έκρηξη (και για όσα “προηγήθηκαν”) από όσα φαίνεται να γνωρίζει μετά βεβαιότητας ο κύριος Δανέζης. Ίσως γι αυτό η συγκεκριμένη παρατήρηση έχει ξεφύγει από κάθε σχολιασμό.

4 Και, τέλος, ας δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα αν θα μας καταπιεί μια μαύρη τρύπα που μπορεί να δημιουργηθεί.

Οχι, εφόσον μέσω του πειράματος αυτού οι συνθήκες που θα δημιουργηθούν δεν αναπαριστούν τις συνθήκες της «Μεγάλης Εκρηξης», δηλαδή των συνθηκών δημιουργίας μιας μελανής οπής, αλλά πολύ κοντινές της.

Δηλαδή οι συνθήκες δημιουργίας μιας μαύρης τρύπας είναι αποκλειστικά οι συνθήκες της Μεγάλης Έκρηξης. Άλλες μαύρες τρύπες δεν υπάρχουν στον κόσμο… Μοντέλα στα οποία η βαρύτητα είναι ισχυρή στην ενεργειακή κλίμακα του βεληνεκούς του LHC δεν υπάρχουν… Οι μαύρες τρύπες δεν ακτινοβολούν κατά Hawking… Το μόνο μαύρο είναι το επίπεδο κατανόησης της σχετικής θεωρίας. Αλλά είπαμε αυτά τα “τεχνικά θέματα” ελάχιστοι μπορούν να τα καταλάβουν. Θα συνιστούσα αυτό το όχι και τόσο δύσκολο άρθρο στο μπλογκ Quantum Diaries Survivor, σε όσους από τους υπόλοιπους θα ήθελαν να πάρουν μια γεύση απο σενάρια με μαύρες τρύπες.

Το πόσο κοντινές, είναι σχετικό, και για τον κοινό ανθρώπινο νου είναι σχεδόν αμελητέες, μόλις ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Για την επιστήμη όμως και την τεχνολογία ο χρόνος αυτός, κάτω από τις συνθήκες καμπυλότητας που θα δημιουργηθούν, είναι ένα τεράστιο διάστημα, που απέχει πάρα πολύ από τη στιγμή δημιουργίας μιας μελανής οπής.

Εδώ προσθέτουμε ολίγη απο καμπυλότητα στις εμμονές περί μελανών οπών, διότι για την επιστήμη και την τεχνολογία, παιδιά μου…

Και εκτός αυτού, η επιστήμη και οι επιστήμονες δεν αγνοούν ποτέ τα ρίσκα ενός πειράματος. Για το λόγο αυτό, το πείραμα θα εξελίσσεται με τόσο αργούς ρυθμούς ώστε να δίνεται η δυνατότητα, σε κάθε βήμα, να γίνεται ένας ενδελεχής έλεγχος των αποτελεσμάτων, με σκοπό να αποκλειστεί κάθε δυσάρεστο ενδεχόμενο.

Ομολογουμένως ακραία σκληροπυρηνικά σενάρια μιλούν για ρυθμό παραγωγής μια ανά δευτερόλεπτο. Το slow motion γίνεται μετά στην ανάλυση των δεδομένων που καταγράφουν οι ανιχνευτές. Ενδελεχής έλεγχος ενός πολύ μικρού υποσυνόλου των αποτελεσμάτων (αυτών που παρουσιάζουν κάποιο ενδιαφέρον) γίνεται εβδομάδες μετά τις μετρήσεις.

5 Πέρα, όμως, από τους επιστημονικούς του στόχους, το πείραμα του CERN φέρνει στον κόσμο ένα μήνυμα αισιοδοξίας.

Μέσα στα σπλάχνα μιας απάνθρωπης κοινωνίας που τόσο μας πληγώνει, υπάρχει και αναπτύσσεται μια άλλη, διαφορετική κοινωνία, που ειρηνικά και αθόρυβα ζει και δημιουργεί οραματιζόμενη τ’ άστρα.

* Ο Δρ ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ είναι επίκουρος καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Τμήμα Φυσικής.

Χα, χα, χα, άπονη ζωή, με πέταξες στου δρόμου την άκρη, αλλά ευτυχώς υπάρχει και το LHC να μας θυμίζει να οραματιζόμαστε τα άστρα.

Σοβαρολογώντας, ελπίζω να μην πιστεύει κανείς οτι η παγκόσμια κοινότητα ξοδεύει 4δις δολλάρια για να διαλευκάνει το αν η θεωρία του Μεγάλου Βασιλείου ή αυτή του Λευκίππου είναι η πιο σωστή!

Ενώπιον τέτοιων παραδειγμάτων φυσικά και δικαιολογείται ο Γαβρόγλου να διαμαρτύρεται για το οτι “ο (επικοινωνιακός) λόγος κυριαρχείται από θεολογικούς όρους” και για “έναν λόγο που δημιουργεί δέος και ταυτοχρόνως εγκαινιάζει μια νέα προσέγγιση ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη”.

Το στοίχημα όταν εκλαϊκεύει κανείς δυσνόητα θέματα της σύγχρονης φυσικής είναι να καταφέρει να μεταδώσει μια ορισμένη ποσότητα πληροφορίας χωρίς να εμπλέξει τον αναγνώστη σε τεχνικά ζητήματα των οποίων η κατανόηση απαιτεί χρόνια εξοικείωσης. Προφανώς προϋποτίθεται οτι ο εκλαϊκευτής κατέχει το αντικείμενο. Προϋποτίθεται αλλά δεν επαρκεί.

Το συγκεκριμένο άρθρο καταφέρνει, κατά τη γνώμη μου, να μεταδώσει μηδενική πληροφορία και ταυτόχρονα να αναπαράγει τα στερεότυπα συναισθήματα θρησκευτικού δέους απέναντι στην επιστήμη, αλλά και τις σχετικά πρωτότυπες αρχαιοληπτικές δοξασίες που συναντάει κανείς σε φιλοσοφικές συζητήσεις καφενειακού επιπέδου. Όλα αυτά δεν βοηθούν, φυσικά, ούτε το LHC, ούτε την Φυσική, ούτε τους αναγνώστες της ελευθεροτυπίας.

Για τα επόμενα δυο χρόνια τουλάχιστον η οικογένεια lazopolis θα κατοικοεδρεύει εδώ, στην καρδιά του Ελβετικού τραπεζικού συστήματος, οπόταν, αγαπητέ αναγνώστη, άμα σε βγάλει ο δρόμος σου προς τα ‘δω, στείλε μέηλ να κανονίσουμε συνάντηση.

Εν τω μεταξύ, τα βράδυα στην τηλεόραση παίζει μόνο CNN, γερμανόφωνα και γαλλόφωνα κανάλια. Γερμανικά δεν καταλαβαίνουμε, γαλλικά καταλαβαίνουμε αλλά ντουμπλαρισμένες ταινίες δεν αντέχει να δεί κανείς ούτε υπό την απειλή βασανιστηρίων, και κατά συνέπεια είδαμε χτες ολόκληρη την ομιλία του Αχμενανινατζάντ στα Ηνωμένα Έθνη. Μιλάμε για τουλάχιστον δίωρη θεολογική ανάλυση για το αγαθό και το ηθικό (και το νόμιμο). Μπροστά σ’αυτό το μαρτύριο το waterboarding μοιάζει με πεντόβολα.

Η μετακόμιση η ίδια δεν θα είναι μνημειωδών διαστάσεων, αλλά μέχρι τότε πρέπει να πουλήσουμε ότι έχουμε και δεν έχουμε (αν κανένας από σας, φανταστικοί αναγνώστες, επιθυμεί τη συλλεκτική οθόνη lazopolis ή κάποιο άλλο από τα προσωπικά αντικείμενα του καλλιτέχνη, παρακαλείται να περάσει το Σάββατο το πρωί από την οδό Robert, αριθμός 2987 όπου θα διεξαχθεί δημοπρασία από τους Christies).

Στο μεταξύ ενημερώνω οτι μετά την Έξοδο θα ακολουθήσει ταξίδι στην Καλιφορνικέισον για μια εβδομάδα - από το (Σούρουπο) Λος Άνχελες στην (Αυγή) Σάντα Κρούζ - από το οποίο θα δημοσιευθεί εν καιρώ πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Στη συνέχεια η οικογένεια lazopolis θα εξαφανιστεί από τα ιντερνέτς οριστικά ένεκα του υπερατλαντικού ταξιδιού πίσω στη Γηραιά Ήπειρο. Μετά από δύο μόνο παραστάσεις στην Αθήνα, στα μέσα Αυγούστου, θα διαφύγουμε σε ερημική παραλία της νότιας Κρήτης για χιάτους μέχρι το τέλος του καλοκαιριού.

Αν δεν ξαναποστάρω την τρέχουσα βδομάδα, λοιπόν, ραντεβού το Σεπτέμβρη, οπόταν και θα έχουμε τον lazopolis σε νέες περιπέτειες στην εξωτική Ζυρίχη.

Δεν έγραψα τίποτα για τις φυτείες ανανά που διασχίζεις για να φτάσεις στις βόρειες παραλίες, την Γουαϊμέα, την παραλία με τα δελφίνια, τους σέρφερς που περιμένουν τη φουσκοθαλασσιά στην pipeline, τους Βουδιστικούς ναούς, τους χριστιανικούς ναούς, τους ναούς των νεότερων αγίων (μορμόνοι), τον Τζίζους που έρχεται σύντομα και τους μπερδεμένους αμερικανούς που τους ξέβρασε το new age κύμα προς τα δώ και ξέμειναν γιατί τελικά, παρά τα πανάκριβα ενοίκια και τα πανάκριβα εστιατόρια, παρά τα πανάκριβα εμπορικά και τα υπερτιμημένα προϊόντα σούπερ μάρκετ, η Χαβάη είναι τσάμπα.

Ξαπλωμένοι στην αμμουδιά του κόλπου Κανεόχε, μια ασέληνη νύχτα του καλοκαιριού, είδαμε τα σύννεφα να περνούν εμπρός από τον Αλταϊρ και τον Κριό, κι ύστερα κολυμπήσαμε στο μαύρο νερό φωτίζοντας τα ψάρια πάνω από τα κοράλια με τους μικρούς φακούς μας.

Το πρώτο πράγμα που σου κάνει εντύπωση στη Χονολουλού (φτάσαμε μια υγρή Σεπτεμβριανή νύχτα και διασχίσαμε με τη νοικιασμένη dodge πάνω στον αυτοκινητόδρομο τη ραχοκοκαλιά της πόλης) είναι τα άθλια πολυτελή ξενοδοχεία στο Γουακίκι, οι αναμένοι πυρσοί στους δρόμους για εφέ, η μυρωδιά Ασιατικού απολυμαντικού (τζίντζερ) και τα δρομάκια γύρω από την λεωφόρο Καλακάουα όπου φορτώνονται και ξεφορτώνονται τόνοι σεντόνια για καθάρισμα.

Στην αρχή αυτή η φάμπρικα με τους τουρίστες και την μετεξέλιξη της τοπικής κουλτούρας σε γελοίο αξιοθέατο σε ξενίζει. Σου φαίνεται απάνθρωπο και καπιταλιστικό, όμως σιγά σιγά το συνηθίζεις, γίνεσαι κι εσύ τμήμα της πόλης, σκέφτεσαι από την απο’δώ πλευρά της μεμβράνης που χωρίζει εμάς τους ντόπιους από τους τουρίστες, και η φάμπρικα γίνεται μια φάμπρικα όπως όλες. Και γίνεται το Γουακίκι κατά κάποιο τρόπο όμοιο με την Αθηνάς και την Ερμού, άλλωστε κι εδώ οι εργαζόμενοι καταφτάνουν πολύ νωρίτερα από τους επισκέπτες, εισπνέουν το σκονισμένο πρωϊνό αέρα της ασφάλτου μετά την επέλαση των οδοκαθαριστών και δουλεύουν το ωράριό τους ακατέβατο, χωρίς να μπορούν να δουν ούτε για λίγο τη θάλασσα.

Μαθαίνεις όμως σιγά σιγά, όσο απορροφάσαι στην από εδώ πλευρά της μεμβράνης, οτι το νησί ξεκινάει εκεί που τελειώνουν τα ξενοδοχεία, οτι Χονολουλού είναι εξίσου τα βρώμικα πεζοδρόμια του κέντρου και η παραλία της Καϊμάνα, τα Ταϋλανδέζικα εστιατόρια και η κλειστή ψαραγορά των Κινέζων, οι εξαθλιωμένοι και καψαλισμένοι ζητιάνοι που κοιμούνται ξυπόλιτοι στα δημόσια πάρκα και οι καθόλου εξαθλιωμένοι αλλά εξίσου καψαλισμένοι ιθαγενείς που κοιμούνται ξυπόλιτοι στα δημόσια πάρκα, οι φυτεμένοι φοίνικες του Γουακίκι εξίσου με τους φυσικούς φοίνικες γύρω από τον κρατήρα με το Πολυνήσιο όνομα Diamond Head.

Έξω από αυτή την παράξενη πόλη τη γεμάτη ασιάτες μετανάστες και λευκούς εποίκους, αποτραβηγμένη και απούσα, κρύβεται σαν απομεινάρι η παράδοση των ντόπιων, των ιθαγενών, των αγρίων. Μια παράδοση φυλής ηττημένης από το χρόνο και τον πολιτισμό της δύσης. Ανθρώπων που πρίν έρθει ο Κούκ και τους βάλει στο χάρτη, ζούσαν μαζί χωρίς να αισθάνονται την ανάγκη να έχουν ιδιόκτητη γή, χωρίς πόρτες και παράθυρα και ιδιωτική ζωή, με τα πρωϊνά τους και τα παιδιά τους μοιρασμένα, κάτω από τη θαλπωρή μιας θρησκείας ανιμιστικής όπου ο Θεός δεν ήταν γενειοφόρος και πάνσοφος, αλλά το κύμα και η δροσοσταλίδα, ο λόφος και το χορτάρι πάνω στο λόφο, ο κρατήρας και η λάβα μέσα από τον κρατήρα, ο καρχαρίας - ψάρι που εμπνέει το σεβασμό και το δέος - και η φάλαινα - που έρχεται κάθε χειμώνα για να γεννήσει και ξαναφεύγει για το βόρειο παγωμένο. Μια παράδοση, με άλλα λόγια, καταδικασμένη να αφανιστεί στην πρώτη επαφή της με τους απ’έξω. Όταν ο βασιλιάς Καλακάουα (ο δρόμος που φέρει το όνομά του περνάει μέσα από την καρδιά της τουριστικής υποδομής), ορμηνευμένος από τους ιεραπόστολους δασκάλους του (που ήρθαν να σώσουν τους άγριους και σώθηκαν οι ίδιοι για τα καλά) με ένα διάταγμα μοίρασε τη γή του νησιού σε αγροτεμάχια κανένας δεν αντέδρασε.