Η “Ελληνική ομάδα εκλαϊκευσης σωματιδιακής φυσικής” είναι παρακλάδι της αντίστοιχης ομάδας του CERN και έχει ως στόχο να διαδώσει στο ευρύ κοινό τα θεωρητικά και πειραματικά επιτεύγματα στο χώρο της σωματιδιακής φυσικής. Εκτός από μεταφράσεις δημοφιλών φυλλαδίων και πόστερ του CERN για το LHC (σημαντική δουλειά από μόνη της), η ομάδα

1. φαίνεται να μεταφράζει συστηματικά τις επίσημες ανακοινώσεις του LHC
2. διοργανώνει masterclasses όπου μαθητές των τελευταίων τάξεων του Λυκείου παρακολουθούν εκλαϊκευτικές διαλέξεις από σχετικούς πανεπιστημιακούς και έχουν την ευκαιρία να παίξουν με πραγματικά πειραματικά δεδομένα. Παίζει και μια ημέρα για καθηγητές λυκείου!
3. “Μέλη της Ελληνικής Ομάδας Εκλαΐκευσης δίνουν σεμινάρια-διαλέξεις σε μαθητές Λυκείων και Γυμνασίων, επιμορφωτικά σεμινάρια σε καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης καθώς και παρουσιάσεις σε ευρύ κοινό.” Η ομιλία φαίνεται να είναι στανταρισμένη και με σχετικό βίντεο.
4. Η ομάδα φαίνεται να προσπαθεί να μεταφράσει και τα συνήθως πολύ καλά “explain it in 60 seconds” άρθρα του symmetry magazine (joint fermilab/slac publication), ξεκινώντας από αυτά τα δύο εδώ.

Σε γενικές γραμμές φαίνεται να είναι μια κατ’αρχάς συνεπή προσπάθεια με καλές επιλογές περιεχομένου, παρά τον τραγικά web -1 ιστότοπο (που μπορεί όμως να βελτιωθεί εύκολα) ο οποίος κάνει την περιήγηση λίγο στριφνή*. Ελπίζω η προσπάθεια να συνεχιστεί και να βρεί ανταπόκριση κυρίως όσον αφορά τα σχολεία και τις μαθητικές εκδηλώσεις. Όσοι καθηγητές λυκείων ενδιαφέρεστε να τους φέρετε για παρουσίαση, επικοινωνήστε μαζί τους (στοιχεία στο τέλος αυτής της σελίδας).

*Επίσης να γκρινιάξω για τις μεταφράσεις των δύο άρθρων του symmetry magazine όπου υπάρχουν προτάσεις που έτσι όπως είναι μεταφρασμένες δε βγάζουν νόημα.

Τα πώς και γιατί του LHC από τον ούμπερ-τρέντυ, “ροκ-σταρ”, εντυπωσιοθήρα πειραματικό με γναθοαναρροφητική βρεττανική προφορά, Brian Cox (στο TED, στο Μοντερέι).

Δι ντούμπλγιουζ, δι κάριιρς ‘φ δι γουίκ φό’ς!

Συγχωρήστε το ελαφρύ σορόπιασμα προς το τέλος – η κοινότητα πρέπει να κάνει outreach πάση θυσία.

H ομάδα DAMA/LIBRA από το Gran Sasso της Ιταλίας ισχυρίζεται* πως ανίχνευσε απευθείας σωματίδια σκοτεινής ύλης προερχόμενα από την άλω που υποτίθεται οτι συνοδεύει το γαλαξία μας. To εν λόγω πείραμα βασίζεται στην απλή παρατήρηση οτι καθώς η Γή κινείται με 30 χμ/δευτερόλεπτο (πόσο;) σε σχέση με τον ήλιο και το ηλιακό μας σύστημα με 232 χμ/δευτερόλεπτο (πόσοοο;) σε σχέση με το κέντρο του γαλαξία ως προς τον οποίο η άλως της σκοτεινής ύλης είναι ακίνητη, το καλοκαίρι το (διανυσματικό) άθροισμα των δύο ταχυτήτων είναι μεγαλύτερο από ότι το χειμώνα, και άρα η Γη σαρώνει περισσότερα σκοτεινά σωματίδια (γνωστά και ως WIMPs) τότε από ότι το χειμώνα. Συνεπώς το πλήθος των παρατηρήσιμων σωματιδίων θα πρέπει να αυξομειώνεται κατά τη διάρκεια ενός έτους. Όπως πάντα μπάλα παίζει ένα συνημίτονο και μια αρμονική ταλάντωση (ομαλή κυκλική κίνηση, προβολή συνιστώσας της ταχύτητας σε άξονα που περνά από το κέντρο κλπ, κλπ). Το σημαντικό είναι πως καμία άλλη πηγή θορύβου που μιμείται την αντίδραση του ανιχνευτή στα σκοτεινά σωματίδια δεν εμφανίζει αντίστοιχη ταλαντωτική συμπεριφορά.

Υποτίθεται οτι τα αποτελέσματα του DAMA/LIBRA έχουν στατιστική βαρύτητα μεγαλύτερη από 6.5σ (σκληρό). Παρόλα αυτά εμείς θα κρατήσουμε όπως πάντα μικρό καλάθι μέχρι να υπάρξει επιβεβαίωση από άλλα παρόμοια πειράματα – όπως λέει κι ο apetrov εδώ το παρόμοι πείραμα XENON δεν είδε τίποτα.

*χωρίς δημοσίευση ακόμα αλλά με μια παρουσίαση σε συνέδριο.

UPDATE: το προδημοσιευμένο άρθρο στο arxiv εδώ. Σκληρή κριτική από τον Juan Collar στο Cosmic Variance εδώ.

Ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς φυσικούς του 20ου αιώνα πέθανε χτες, αφήνοντας τοον κόσμο της Φυσικής φτωχότερο.

This was John Archibald Wheeler, one of the legends of modern physics. He did foundational work on quantum mechanics, collaborating with Niels Bohr on some of the earliest work in nuclear fission. He invented the S-matrix. He played important roles in both the Manhattan project (atomic bomb) and the Matterhorn project (Hydrogen bomb). He made major contributions to general relativity, co-authoring with Charlie Misner and Kip Thorne the bible of the field. He was legendary for his way with words, coining such terms as wormholes, quantum foam, black holes, and the wave function of the Universe (the Wheeler-DeWitt equation). He trained generations of students; one of his first was Richard Feynman.

(από τη νεκρολογία ενός από τους μαθητές του στο cosmic variance)

Η διαδικασία αναζήτησης του εκλεκτού που θα καλύψει την χηρεύουσα θέση στο τμήμα θεωρίας εδώ στη Χαβάη μας φέρνει μερικούς εκλεκτούς ομιλητές για τα συνήθως βαρετά σεμινάρια της Πέμπτης. Σήμερα είχαμε τον Alex Friedland, από το Los Alamos, που δουλεύει στο interdisciplinary χώρο ανάμεσα στη θεωρητική φυσική υψηλών ενεργειών και στην αστροφυσική. Η ομιλία, για την οποία θα γράψω αν προλάβω μόλις βρώ το pdf αρχείο της παρουσίασης, είχε ως θέμα το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε παρατηρήσεις της αστροφυσικής για να εξάγουμε συμπεράσματα για την ύπαρξη ή όχι εξωτικών σωματιδίων ή καταστάσεων που προβλέπονται από διάφορα θεωρητικά μοντέλα. Ανάμεσα στα άλλα που ειπώθηκαν το μάτι μου πήρε και αυτή την ωραία σχηματική παρουσίαση της εξέλιξης των άστρων ανάλογα με τη μάζα τους. Την εντόπισα στο site του Chandra στο Harvard και το παραθέτω.

Παρεκλίνουμε από την παραδοσιακή θεματολογία αυτού του ιστολογίου και μπαίνουμε για λίγο στα χωράφια του spaceballz μόνο και μόνο για να σας δείξουμε ένα πολύ περιεκτικό σκονάκι γύρω από τους τρόπους με τους οποίους οι αστρονόμοι ανακαλύπτουν εξωπλανήτες. Εξωπλανήτες ονομάζονται οι πλανήτες έξω από το ηλιακό μας σύστημα. Όπως αντιλαμβάνεστε πρόκειται για πολύ σέξυ αντικείμενο: Είμαστε μόνοι στο σύμπαν; Υπάρχουν εξωγήινοι πολιτισμοί; Υπάρχουν κατοικίσιμοι πλανήτες; Υπάρχουν πλανήτες όπου οποιαδήποτε μορφή ζωής βασισμένη στο νερό έχει δυνατότητα ύπαρξης;

Ισως δεν είναι προφανές σε όσους δεν έχουν άμεση επαφή με την αστρονομία, αλλά οτιδήποτε σε μέγεθος πλανήτη βρίσκεται σε άλλο ηλιακό σύστημα από το δικό μας και δεν ακτινοβολεί (δηλαδή δεν είναι άστρο) είναι πολύ δύσκολο να παρατηρηθεί “απευθείας”. Μπορεί όμως κανείς, με την βοήθεια των σούπερ γουάου τηλεσκοπίων τελευταίας κυκλοφορίας να τους παρατηρήσει έμμεσα, με τρείς διαφορετικές μεθόδους. Αυτές οι μέθοδοι και ακόμα περισσότερα περιγράφονται περιληπτικά στο εν λόγω “σκονάκι” από το SEED magazine.

Για όσους βιαστικούς δεν θέλουν να διαβάζουν σκονάκια, οι τρείς τρόποι είναι

• μέτρηση της μεταβολής του χρώματος του άστρου γύρω από το οποίο περιφέρεται ο πλανήτης. Η περιφορά του πλανήτη προκαλεί μια μικρή μετατόπιση στη θέση του άστρου ως προς εμάς. Όταν αυτή η μετακίνηση γίνεται προς την κατεύθυνσή μας το φώς του άστρου γίνεται (ελαφρώς) πιο μπλέ ενώ όταν η γίνεται προς την αντίθετη κατεύθυνση το φώς γίνεται πιο κόκκινο (αυτό το γνωστό φαινόμενο – που έχει την ίδια εξήγηση με τον ήχο του ασθενοφόρου που αλλάζει συχνότητα όταν μας προσπερνάει – λέγεται φαινόμενο Doppler ).
• μέτρηση της μεταβολής της έντασης του φωτός που εκπέμπει το άστρο καθώς ο πλανήτης περνά από μπροστά του (και επισκιάζει ένα μικρό τμήμα του). Αυτή η μέτρηση δίνει πληροφορίες για την διάμετρο του πλανήτη (αφού η σκιά έχει εξαρτάται από τη διάμετρο).
• gravitational microlensing: όταν ένα λαμπρό άστρο περνάει πίσω από το άστρο του εξωπλανήτη, το φώς του λαμπρού άστρου καμπυλώνεται εξαιτίας του βαρυτικού πεδίου του άστρου του εξωπλανήτη (διότι το φώς ακολουθεί τον συντομότερο δρόμο από το ένα σημείο στο άλλο, αλλά ας μην μπούμε σε λεπτομέριες). Έτσι σχηματίζεται ένας δίσκος από “είδωλα” του λαμπρού άστρου. Αν υπάρχει εξωπλανήτης αυτά τα είδωλα είναι στρεβλωμένα εξαιτίας του βαρυτικού πεδίου του πλανήτη. Μιλάμε για πολύ σέξυ αστρονομία!!

Αντέστε* να το δείτε πάντως, αξίζει τον κόπο.

*πληθυντικός του “άντε”.

Ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς φυσικούς του αιώνα μας άφησε προχτές, μετά από πολύχρονη συμβίωση με την νόσο του Πάρκινσον. Ο Coleman σημάδεψε τη θεωρητική φυσική τόσο μέσα από την έρευνά του όσο και μέσα από τη παρουσίαση των ιδεών του, χαρακτηριστικό παράδειγμα της οποίας είναι οι περίφημες διαλέξεις του στο Χάρβαρντ στο μάθημα της θεωρίας πεδίου αλλά και οι ευρύτερα γνωστές διαλέξεις από το θερινό σχολείο στο Erice, που κυκλοφόρησαν με τίτλο Aspects of Symmetry. Διαβάστε το σύντομο σημείωμα του Nima Arkani-Hamed για τον συνάδελφο στο Harvard αλλά και δάσκαλο Coleman.

If I have seen further than others, it is because I was standing in between the shoulders of dwarves.

Sidney Coleman, 1937-2007