Η ιστορία του νησιωτικού συμπλέγματος της Χαβάης και των ανθρώπων που έζησαν σ’αυτά τους τελευταίους δέκα αιώνες είναι γεμάτη από αρκούντως συναρπαστικά επεισόδια [1]: από τα μυθικού σθένους υπερωκεάνεια ταξίδια από και πρός το νότιο Ειρηνικό των πρώτων, προ-Κουκ αιώνων και τη “ανακάλυψη” των νησιών από τον κάπταιν Κούκ (που σφαγιάστηκε και φαγώθηκε εδώ btw) μέχρι την επέλαση των ιεραποστόλων, την καταδυνάστευση του Πολυνήσιου πληθυσμού, την εποχή των φαλαινοθηρικών και την εποχή των ζαχαροφυτειών, μέχρι την συνομωσία της οικονομικής ελίτ των νησιών που ανέτρεψε πραξικοπηματικά την παραδοσιακή βασιλεία και πίεσε αφόρητα εως την τελική αφομοίωση των νησιών από τις ΗΠΑ[2], ή τέλος, την μετά το ’50 ισοπεδωτική τουριστική ανάπτυξη και την επέλαση των ξενοδόχων και τελευταία των γιαπωνέζων.

Η σχέση του μειοψηφικού πια τμήματος εκείνου του πληθυσμού που αποκαλεί τον εαυτό του ιθαγενή/πολυνήσιο με τους πυλώνες της σύγχρονης εξουσίας στα νησιά – το αμερικανικό πολιτειακό δημοκρατικό πολίτευμα, τον αμερικανικό στρατό (για τον οποίον οι βάσεις στο Περλ Χάρμπορ αλλά και αλλού είναι τα ορμητήρια από όπου ελέγχεται καθολικά ολόκληρος ο Ειρηνικός και οι ανατολικές ακτές της Ασίας) και την σύγχρονη αμερικανο-ιαπωνική οικονομική ελίτ – δεν είναι πάντα αρμονικές.

Οι λεπτομέριες στις μεταξύ τους σχέσεις είναι συνήθως δαιδαλώδεις και κάθε επίκληση φυλετικής ή πολιτισμικής καθαρότητας εκ μέρους των ιθαγενών μου φαίνεται πάντα ύποπτη. Υπάρχει όμως ένα εύκολα επιβεβαιώσιμο εμπειρικό στοιχείο που συνηγορεί υπέρ της εκδοχής οτι ο ιθαγενής πληθυσμός παραμερίστηκε αρχικά, έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης αργότερα και στη συνέχεια περιθωριοποιήθηκε δραματικά, περιθωριοποίηση που θα συνεχιστεί και στις επόμενες γενιές Χαβανέζων: το εμπειρικό αυτό στοιχείο είναι οι χιλιάδες άστεγες και άνεργες οικογένειες που ζούν σε σκηνές στις ανατολικές παραλίες του νησιού, εκεί όπου δεν πλησιάζουν οι συνήθεις τουρίστες. Χιλιάδες άστεγοι σε μια από τις πιο πλούσιες πολιτείες των ΗΠΑ όπου η γή είναι από τις ακριβότερες των ΗΠΑ. Και δεν είναι ακριβώς εγκαταλελειμένοι: η πολιτεία της Χαβάης έχει ένα από τα πιο ανεπτυγμένα κοινωνικά προγράμματα στην Αμερική. Είναι όμως μέχρις εσχάτων περιθωριοποιημένοι. Διότι το Αμερικανικό σύστημα απέτυχε κι εδώ με τον χαρακτηριστικό τρόπο που αποτυγχάνει παντού όπου υπάρχουν ανταγωνιστικές ομάδες πληθυσμού με μεγάλες, αρχικά, ανισότητες στην πρόσβαση στην εξουσία: αφήνοντας τις ανισότητες να διογκωθούν στο όνομα της ελευθερίας του ισχυρού, στο όνομα του δικαιώματός του στην κερδοσκοπία.

Το 1993, κατά την επέτειο των 100 χρόνων από το πραξικόπημα, ο Κλίντον (ο πρώτος), υπέγραψε το διάγγελμα της συγνώμης! Με το οποίο ζητούσε συγνώμη από τους Χαβανέζους για την πραξικοπηματική ανατροπή της βασίλισας Λιλί’Ουοκαλάνι και την άδικη προσάρτηση των νησιών από τις ΗΠΑ. Φυσικά τώρα είναι πολύ αργά για την αποκατάσταση του δικαίου. Οι Χαβανέζοι είναι έτσι κι αλλιώς μειοψηφία – μετά την επέλαση των Κινέζων, των Φιλιππινέζων, των Πορτογάλλων (!), των Γιαπωνέζων και των λευκών αμερικανών νιού έιτζερς.

Κάποιοι ντόπιοι όμως πιστεύουν πως υπάρχουν ακόμη περιθώρια ανεξαρτητοποίησης. Μέχρι να βρώ το χρόνο να γράψω περισσότερα για αυτό (και για άλλα πολλά γύρω από τα νησιά) διαβάστε αυτό εδώ το περιεκτικό άρθρο στο Nation γύρω από την ιστορία της προσάρτησης και τα κινήματα ανεξαρτητοποίησης. Και για τους φανατικούς, ιδεολόγους, ρομαντικούς, υπάρχει και η ανοιχτή επιστολή του Χαβανέζικου κινήματος ανεξαρτησίας προς την Αμερικανική Αριστερά (!!!) όπου διαβάζει κανείς πως:

We still hold much in common with prerevolution Cuba–a sugar plantation economy and status as the playground for the rich of North America.

hasta la victoria.

[1]Για μια σχετικά συνοπτική παρουσίαση δείτε το Shoal of Time, a History of the Hawaiian Islands.
[2]Το πρώτο κεφάλαιο στο καταπληκτικό βιβλίο του Stephen Kinzer, Overthrow: America’s Century of Regime Change from Hawaii to Iraq το οποίο btw ο συγγραφέας συζητάει στο democracynow.org.

Μετά την θριαμβευτική είσοδο του νέου έτους πήγαμε, λοιπόν, με τον αδερφό και την οικογένεια εδώ πιο δίπλα, στο Μεγάλο Νησί, ένα από τα λίγα μέρη του κόσμου όπου μπορεί κανείς να κάνει σκί στα 4000 μέτρα (δίπλα στα καλύτερα τηλεσκόπια του κόσμου), να δεί σπαρταριστή λάβα και να κατέβει στην παραλία για σερφ, όλα μέσα σε μια μέρα.

Εκεί διέπραξα δύο κρίσμες καθώς φαίνεται ύβρεις κατά της Πέλε, της θεότητας του ηφαιστείου: όχι μόνο κατούρησα πάνω στην λάβα χωρίς να ζητήσω ειλικρινά συγνώμη αλλά πήρα μαζί μου και ένα μικρό δείγμα από μια πιο πρόσφατη έκρηξη, για σουβενίρ. Κάθε ταξιδιωτικός οδηγός που σέβεται τον εαυτό του σε προειδοποιεί οτι ακόμα και μια από τις δύο παρεκβάσεις προκαλεί την μήνη της Πέλε με απρόβλεπτες και συνήθως καταστροφικές συνέπειες για τον υβριστή.

Μόλις γυρίσαμε από το Μεγάλο Νησί ο καιρός άλλαξε προς το χειρότερο. Τα παραθυρόφυλλα χτυπούσαν μανιασμένα τις νύχτες και η τρίχρονη κόρη μας έβλεπε στα όνειρά της ένα κύριο να παίνει στο σπίτι και να την απειλεί. Δυο μέρες αργότερα ήρθε το πρώτο χτύπημα της μοίρας: κάποιο κατα τα άλλα συμπαθές πρεζόνι μπήκε όντως στο σπίτι μας και έκανε πάρτυ. Ο τυχερός αυτός νέος σήκωσε σε 10 λεπτά μια ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, μια βιντεοκάμερα, ένα ipod φρέσκο, 1000 δολλάρια και 800 ευρώ του (άτυχου) αδερφού μου συν ένα ολοκαίνουριο macbook pro ενός (ακόμα πιο άτυχου) φίλου του αδερφού μου το οποίο βρισκόταν καμαρωτό πάνω στο τραπέζι με την εγγύηση και το λογισμικό μέσα στην χαρτονένια θήκη του με το χερούλι για εύκολο κουβάλημα (καταραμένη apple). Σήκωσε επίσης μια παλιά κάμερα του αδερφού μου (που δεν τον ενόχλησε πολύ). Ευτυχώς δε βρήκε την καινούρια κάμερά του (αυτό θα τον οδηγούσε στα πρόθυρα της αυτοκτονίας).

Δυο μέρες αργότερα βουλώνει η λεκάνη της τουαλέτας μας ακριβώς πριν το πρωινό χέσιμο του Σαββάτου, γεγονός που εκ των υστέρων καταλάβαμε οτι απλώς προμύνηε τα χειρότερα: το αυτοκίνητό μας κλάταρε οριστικώς και αμετακλήτως (κολλημένα πιστόνια κλπ. κλπ.) με αποτέλεσμα όχι μόνο να ψάχνουμε για καινούριο αλλά και να χρεαστεί να νοικιάσουμε αμάξι για κανα δυο μέρες στην ίδια μας την πόλη.

Ταυτόχρονα τις τελευταίες πέντε μέρες έχουμε πάει για τέννις κάτω στο Γουακίκι τρείς φορές και έχει αρχίσει να βρέχει και τις τρείς δεκαπέντε λεπτάκια αφού ξεκινήσουμε (δηλαδή όσο για να μας αφήσει να ζεσταθούμε). Και τις τρείς φορές αποφασίσαμε να σταματήσουμε και να πάμε πίσω σπίτι, και τις τρείς φορές στη διαδρομή προς τα πίσω χρειάστηκε να υπομείνουμε τον βασανιστικό χειμωνιάτικο ήλιο που στο μεταξύ είχε ξεμυτήσει. Φυσικά τις μέρες που αρχίζει να ψιχαλίζει στην παραλία και αποφασίζουμε να μη φύγουμε, συνεχίζει να ψιχαλίζει, μέχρι να φύγουμε. Εχτές, Κυριακή, ημέρα του Κυρίου, που αποφασίσαμε να πάμε για μπάνιο και boogie boarding, άρχισε να φυσάει ακατάπαυστα ενώ η θερμοκρασία έπεσε κατακόρυφα. Στο βόρειο τμήμα του νησιού όπου καταφύγαμε για να χαζέψουμε τους σέρφερς, η αστυνομία είχε κλείσει όλες τις παραλίες για πρώτη φορά τον τελευταίο ενάμιση χρόνο (κάτασπρος ωκεανός από τα αφρισμένα κύματα κλπ κλπ).

Τί άλλο; Α, βρήκαμε και ένα νεκρό πουλί στα σκαλιά του σπιτιού μας.

Μετά από όλα αυτά δυσκολεύομαι να πείσω τη Heleen οτι δε μας κυνηγάει η κατάρα της Πέλε ή κάποιου άλλου χθόνιου πλάσματος. Παίζει επίσης και η ερμηνεία οτι ο γκαντέμης είναι ο αδερφός μου, ο οποίος όχι μόνο έφτασε εδώ με δυο μέρες καθυστέρηση μιας και έχασε και τις δύο αεροπορικές συνδέσεις του στο ταξίδι από Ελλάδα (σε Παρίσι και Σ. Φρανσίσκο), αλλά επιπλέον τον έχουν ληστέψει δύο φορές στη ζωή του, μια εδώ και μια πέρισυ τα Χριστούγεννα λίγο πριν προσπαθήσει (ανεπιτυχώς) να έρθει εδώ, όταν του βούτηξαν την τσάντα με τα λεφτά, το διαβατήριο και τη βίζα (γεγονός που ματαίωσε εκείνο το ταξίδι).

Τώρα, τις επόμενες μέρες θα πάμε με το Θάνο στο Σ. Φρανσίσκο, αεροπορικώς. Ο μόνος τρόπος να αποδείξω οτι δε φταίει το πετραδάκι από το Μεγάλο Νησί που έχω μέσα στο πορτοφόλι μου είναι να το πάρω μαζί μου. Αν δεν πέσει το αεροπλάνο είναι προφανές οτι το πετραδάκι είναι αθώο.

Αν πέσει, φίλε αναγνώστη, έχεις κάθε δικαίoλογία να γίνεις κι εσύ προληπτικός!