Καθόλη τη διάρκεια του έτους 1849, ενώ η Ιρλανδία μαστίζεται από το μεγάλο λιμό και στην Ιταλία ο Γκαριμπάλντι μπαίνει στη Ρώμη, ενώ στις ΗΠΑ ο Μισσισιπής πλημμυρίζει την Νέα Ορλεάνη και το St. Louis καίγεται σχεδόν ολοσχερώς αφήνοντας όσους επίδοξους χρυσορύχους ταξίδευαν από την ανατολή στην Καλιφόρνια χωρίς ενδιάμεσο σταθμό για μερικούς μήνες, ενώ η Βενετία παραδίδεται στα στρατεύμετα των Αυστριακών και κάποιος Ντοστογιέφσκυ καταδικάζεται εις θάνατον για αντικυβερνητικές πράξεις και συμμετοχή σε εξτρεμιστική ομάδα διανοούμενων, ενώ ο Πόε και ο Σοπέν πεθαίνουν και ο Στρίντμπεργκ και ο Παβλόφ γεννιούνται, στο βασίλειο της Δανιμαρκίας συμβαίνει μεταξύ άλλων κάτι οπωσδήποτε αδιάφορο: ο κύριος Κίρκεγκαρντ και η Ρεγκίνα Όλσεν εκτελούν με ζήλο τους προσχεδιασμένους πρωινούς και απογευματινούς τους περιπάτους στους δρόμους της Κοπεγχάγης.

Αν δεν ήμουν ένας μετανοών, με την προηγούμενη ζωή μου, ούτε ένας μελαγχολικός… ο δεσμός μας θα μ’είχε κάνει τόσο ευτυχισμένο όσο δεν ονειρεύτηκα ποτέ οτι μπορούσα να είμαι.

Περνούσαν από τα ίδια σημεία, μέρα με τη μέρα, και όταν συναντιόνταν αντάλασσαν μόλις ένα αδιόρατο νεύμα, μια χειρονομία που έπρεπε ακολούθως να ερμηνευθεί σαν καλής ή κακής θέλησης, ανάλογα με το αν ο κύριος Κίρκεγκαρντ βρισκόταν σε αισιόδοξη ή μελαγχολική καμπή. Μια ματιά κατά τη διάρκεια του κυρήγματος στην εκκλησία, μια κίνησή του να της αφήσει χώρο να περάσει στο δρόμο, το ελαφρύ ανασήκωμα του καπέλου, το γεμάτο προσμονή σταμάτημά της στη μέση ενός δρόμου ή πάνω σε μια γέφυρα.

[Στο περιθώριο] Μου είπε: “Είθε να μην είναι πολύ αργά όταν θα μετανιώσεις…”. Αναγκάστηκα με σκληρότητα να αστειευτώ και τη ρώτησα αν νόμιζε πως έπρεπε να έρθω όπως ο Βίλχελμ στη μπαλάντα της Λενώρας

Εννιά χρόνια πριν ο Κίρκεγκαρντ στα εικοσιεφτά του έλεγε στην δεκαοχτάχρονη Ρεγκίνα που μόλις είχε παίξει πιάνο για αυτόν: “Τί με νοιάζει η μουσική! Εσάς επιθυμώ, εσάς επιθυμούσα τα τελευταία δυο χρόνια.” Ο αρραβώνας που ακολούθησε με την κεραυνοβολημένη Ρεγκίνα κράτησε λίγους μόλις μήνες: ο Κίρκεγκαρντ γρήγορα αποφάσισε οτι ο ρόλος που του επιφυλάσσει η μοίρα, του φιλοσόφου, του συγγραφέα, του Χριστιανού, δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τον έγγαμο βίο. Όχι μόνο διέλυσε τον αρραβώνα, εξαιτίας της μελαγχολίας του, αλλά προέτρεψε την Ρεγκίνα να παντρευτεί. Εκείνος δεν θα παντρευόταν; “Ναι, βέβαια, σε δέκα χρόνια, όταν θα έχω ξεζουμιστεί και θα χρειάζομαι μια νεαρή γεμάτη πόθο να με ξανανιώσει”!

Τί είναι άλλωστε ο Χριστιανισμός; Δεν είναι βέβαια ένα σύνολο από θεωρήματα, αλλά μονάχα να τεθείς στην υπηρεσία του.

Η Ρεγκίνα κατέρρευσε, αλλά δυο χρόνια αργότερα παντρεύτηκε τον Σλέγκελ, τον παλιό της δάσκαλο.

Το “Ημερολόγιο του Αποπλανητή” γράφτηκε εξ’αιτίας της, για να την απωθήσω. Δε χάνει κανείς αυτόν που αγαπάει παρά όταν τον κάνει να ενεργήσει αντίθετα με τις πεποιθήσεις του. Αυτή το διάβασε, το ξέρω από τον Σίμπερν.

Οι περίπατοι στην πόλη ξεκίνησαν συστηματικά το 1849 και τελείωσαν όταν ο Κίρκεγκαρντ ζήτησε την άδεια από τον Σλέγκελ να μιλήσει στη Ρεγκίνα και ο Σλέγκελ αρνήθηκε. Τότε ο Κίρκεγκαρντ άλλαξε καθημερινά δρομολόγια.

Ποτέ δεν άλλαζα το δρόμο μου κατά ένα βήμα και γύριζα πάντοτε από το δρόμο του Κάστρου, ακόμα κι όταν, σπανιότατα, συνέβαινε να φαίνεται, λίγα βήματα μακρύτερα, ναρχεται από το δρόμο του Ασβεστόφουρνου και θα μπορούσα να διασταυρωθώ μαζί της αν δεν έστρεφα. Έτσι γινόταν μέρα με τη μέρα. [...] Την επόμενη Κυριακή, ήμουν στην εκκλησία για να ακούσω το κύρηγμα του Πωλλί. Ήταν κι αυτή επίσης. Στάθηκε κοντά μου. Ο Πωλλί κηρύττει όχι πάνω στο ευαγγέλιο αλλά πάνω στην επιστολή που αναπτύσσει οτι “πάσα δόσις αγαθή και παν δώρημα τέλειον” κλπ. (επιστολή Ιακώβου, 1,17). Σ’αυτές τις λέξεις, κρυμμένη από το διπλανό της, στρέφει το κεφάλι και μου ρίχνει ένα πολύ διεισδυτικό βλέμμα. Κοίταζα αορίστως μπροστά μου.

Το 1855 η Ρεγκίνα και ο Σλέγκελ έφυγαν για τις Δανικές Δυτικές Ινδίες ενώ αργότερα τον ίδιο χρόνο ο Κίρκεγκαρντ, στα σαρανταδύο του, πέθανε ξαφνικά.

Έπειτα έρχονται στιγμές όπου όλα μου φαίνονται να ‘χουν μια απέραντη γλυκήτητα, όπου πιστεύω οτι έχω εννοήσει πως ο προορισμός μου είναι να περιβάλλω ακριβώς με αλήθεια την ύπαρξή μας διασαφηνίζοντας και ομολογώντας φανερά οτι ο χριστιανισμός μας είναι μια παρηγοριά και οτι δεν απαιτούμε απο τον καθένα να είναι οπαδός.

H Ρεγκίνα Όλσεν έζησε μέχρι το 1904 και προς το τέλος της ζωής της έδωσε μερικές συνεντεύξεις σε επιμελητές του έργου του Κίρκεγκαρντ, οι οποίες όμως δε διαφώτησαν ιδιαίτερα τη σχέση της μαζί του. Ο σχολιαστής Robert Neiiendam έγραψε οτι “ήξερε πως την ανέδειξε μαζί του στην Ιστορία και αυτή η σκέψη ήταν η ανταπόδωση για όσα είχε υποφέρει”.

* Soeren Kirkegaard: Ρεγκίνα. Μετάφραση Παύλου Παπασιωπη (1906 – 1977 γεννηθής εν Κοζάνη έλληνας λογοτέχνης που δημοσίευσε μόνο δύο συλλογές διηγημάτων σε απόσταση δέκα χρόνων η μια από την άλλη, με τους τίτλους “Αίθουσα” και “Εκτροπή”). Εκδόσεις Κωνσταντινίδη.

Η ιστορία του νησιωτικού συμπλέγματος της Χαβάης και των ανθρώπων που έζησαν σ’αυτά τους τελευταίους δέκα αιώνες είναι γεμάτη από αρκούντως συναρπαστικά επεισόδια [1]: από τα μυθικού σθένους υπερωκεάνεια ταξίδια από και πρός το νότιο Ειρηνικό των πρώτων, προ-Κουκ αιώνων και τη “ανακάλυψη” των νησιών από τον κάπταιν Κούκ (που σφαγιάστηκε και φαγώθηκε εδώ btw) μέχρι την επέλαση των ιεραποστόλων, την καταδυνάστευση του Πολυνήσιου πληθυσμού, την εποχή των φαλαινοθηρικών και την εποχή των ζαχαροφυτειών, μέχρι την συνομωσία της οικονομικής ελίτ των νησιών που ανέτρεψε πραξικοπηματικά την παραδοσιακή βασιλεία και πίεσε αφόρητα εως την τελική αφομοίωση των νησιών από τις ΗΠΑ[2], ή τέλος, την μετά το ’50 ισοπεδωτική τουριστική ανάπτυξη και την επέλαση των ξενοδόχων και τελευταία των γιαπωνέζων.

Η σχέση του μειοψηφικού πια τμήματος εκείνου του πληθυσμού που αποκαλεί τον εαυτό του ιθαγενή/πολυνήσιο με τους πυλώνες της σύγχρονης εξουσίας στα νησιά – το αμερικανικό πολιτειακό δημοκρατικό πολίτευμα, τον αμερικανικό στρατό (για τον οποίον οι βάσεις στο Περλ Χάρμπορ αλλά και αλλού είναι τα ορμητήρια από όπου ελέγχεται καθολικά ολόκληρος ο Ειρηνικός και οι ανατολικές ακτές της Ασίας) και την σύγχρονη αμερικανο-ιαπωνική οικονομική ελίτ – δεν είναι πάντα αρμονικές.

Οι λεπτομέριες στις μεταξύ τους σχέσεις είναι συνήθως δαιδαλώδεις και κάθε επίκληση φυλετικής ή πολιτισμικής καθαρότητας εκ μέρους των ιθαγενών μου φαίνεται πάντα ύποπτη. Υπάρχει όμως ένα εύκολα επιβεβαιώσιμο εμπειρικό στοιχείο που συνηγορεί υπέρ της εκδοχής οτι ο ιθαγενής πληθυσμός παραμερίστηκε αρχικά, έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης αργότερα και στη συνέχεια περιθωριοποιήθηκε δραματικά, περιθωριοποίηση που θα συνεχιστεί και στις επόμενες γενιές Χαβανέζων: το εμπειρικό αυτό στοιχείο είναι οι χιλιάδες άστεγες και άνεργες οικογένειες που ζούν σε σκηνές στις ανατολικές παραλίες του νησιού, εκεί όπου δεν πλησιάζουν οι συνήθεις τουρίστες. Χιλιάδες άστεγοι σε μια από τις πιο πλούσιες πολιτείες των ΗΠΑ όπου η γή είναι από τις ακριβότερες των ΗΠΑ. Και δεν είναι ακριβώς εγκαταλελειμένοι: η πολιτεία της Χαβάης έχει ένα από τα πιο ανεπτυγμένα κοινωνικά προγράμματα στην Αμερική. Είναι όμως μέχρις εσχάτων περιθωριοποιημένοι. Διότι το Αμερικανικό σύστημα απέτυχε κι εδώ με τον χαρακτηριστικό τρόπο που αποτυγχάνει παντού όπου υπάρχουν ανταγωνιστικές ομάδες πληθυσμού με μεγάλες, αρχικά, ανισότητες στην πρόσβαση στην εξουσία: αφήνοντας τις ανισότητες να διογκωθούν στο όνομα της ελευθερίας του ισχυρού, στο όνομα του δικαιώματός του στην κερδοσκοπία.

Το 1993, κατά την επέτειο των 100 χρόνων από το πραξικόπημα, ο Κλίντον (ο πρώτος), υπέγραψε το διάγγελμα της συγνώμης! Με το οποίο ζητούσε συγνώμη από τους Χαβανέζους για την πραξικοπηματική ανατροπή της βασίλισας Λιλί’Ουοκαλάνι και την άδικη προσάρτηση των νησιών από τις ΗΠΑ. Φυσικά τώρα είναι πολύ αργά για την αποκατάσταση του δικαίου. Οι Χαβανέζοι είναι έτσι κι αλλιώς μειοψηφία – μετά την επέλαση των Κινέζων, των Φιλιππινέζων, των Πορτογάλλων (!), των Γιαπωνέζων και των λευκών αμερικανών νιού έιτζερς.

Κάποιοι ντόπιοι όμως πιστεύουν πως υπάρχουν ακόμη περιθώρια ανεξαρτητοποίησης. Μέχρι να βρώ το χρόνο να γράψω περισσότερα για αυτό (και για άλλα πολλά γύρω από τα νησιά) διαβάστε αυτό εδώ το περιεκτικό άρθρο στο Nation γύρω από την ιστορία της προσάρτησης και τα κινήματα ανεξαρτητοποίησης. Και για τους φανατικούς, ιδεολόγους, ρομαντικούς, υπάρχει και η ανοιχτή επιστολή του Χαβανέζικου κινήματος ανεξαρτησίας προς την Αμερικανική Αριστερά (!!!) όπου διαβάζει κανείς πως:

We still hold much in common with prerevolution Cuba–a sugar plantation economy and status as the playground for the rich of North America.

hasta la victoria.

[1]Για μια σχετικά συνοπτική παρουσίαση δείτε το Shoal of Time, a History of the Hawaiian Islands.
[2]Το πρώτο κεφάλαιο στο καταπληκτικό βιβλίο του Stephen Kinzer, Overthrow: America’s Century of Regime Change from Hawaii to Iraq το οποίο btw ο συγγραφέας συζητάει στο democracynow.org.

Ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς φυσικούς του αιώνα μας άφησε προχτές, μετά από πολύχρονη συμβίωση με την νόσο του Πάρκινσον. Ο Coleman σημάδεψε τη θεωρητική φυσική τόσο μέσα από την έρευνά του όσο και μέσα από τη παρουσίαση των ιδεών του, χαρακτηριστικό παράδειγμα της οποίας είναι οι περίφημες διαλέξεις του στο Χάρβαρντ στο μάθημα της θεωρίας πεδίου αλλά και οι ευρύτερα γνωστές διαλέξεις από το θερινό σχολείο στο Erice, που κυκλοφόρησαν με τίτλο Aspects of Symmetry. Διαβάστε το σύντομο σημείωμα του Nima Arkani-Hamed για τον συνάδελφο στο Harvard αλλά και δάσκαλο Coleman.

If I have seen further than others, it is because I was standing in between the shoulders of dwarves.

Sidney Coleman, 1937-2007