πήγε στους Nambu, Kobayashi και Maskawa, για την συνεισφορά του στην “αυθόρμητη θραύση της συμμετρίας” στον πρώτο (βλέπε Nambu-Goldstone boson) και για η δουλειά σχετικά με τον CKM πίνακα, την παραβίαση της CP συμμετρίας και την συνακόλουθη πρόβλεψη τριών “γενεών” κουάρκς στους άλλους δύο (CKM=Cabbibo, Kobayashi, Maskawa).

Δείτε και τη σχετική σελίδα στο symmetry breaking.

Ήδη όλοι αναρωτιούνται γιατί ο Goldstone, απ’τη μία, και ο Cabbibo απ’την άλλη, έμειναν ρέστοι. Ευτυχώς που κανείς απ’αυτούς τους δυο δεν είναι Έλληνας, επί τη ευκαιρία. Φαντάζεστε τί επανάσταση θα είχε γίνει στην Ελλάδα αν έδιναν το νόμπελ στον Glashow και τον Maiani για το GIM mechanism αφήνοντας απ’έξω το Ι (Ηλιόπουλος);

Από την άλλη, είναι πολύ καλό, με το LHC προ των πυλών, που τα στοιχιεώδη σωμάτια παραμένουν, μ’αυτό το Νόμπελ, στο μάτι του μηντιακού κυκλώνα. Επίσης, με δεδομένο οτι πολύ δύσκολα θα προλάβουν να δώσουν το επόμενο Νόμπελ σε δουλειά σχετική με αποτελέσματα του LHC, και με τον κανόνα να βραβεύονται οι συντελεστές κάθε κομματιού του Standard Model να καθιερώνεται, οι GIM αρχίζουν να έχουν καλές πιθανότητες.

Όπως θα’χετε σίγουρα ακούσει, μετά από λίγες μέρες επιτυχούς λειτουργίας, στο LHC είχαμε το πρώτο “συμβάν” (incident), όπου σύμφωνα με την ανακοίνωση του CERN, προβληματικός σύνδεσμος ανάμεσα σε δύο μαγνήτες έλιωσε, γεγονός που έθεσε εκτός λειτουργίας ορισμένους από τους μαγνήτες και οδήγησε στην εκροή υγρού ηλίου στο τούνελ του επιταχυντή.

Το μόνο βέβαιο είναι πως ο συγκεκριμένος τομέας του επιταχυντή θα πρέπει να θερμανθεί σε φυσιολογικές συνθήκες για συντήρηση, διαδικασία που από μόνη της παίρνει δυο-τρείς βδομάδες. Η ελάχιστη περίοδος αναστολής της λειτουργίας του επιταχυντή είναι δύο μήνες, που σημαίνει οτι η δοκιμαστική περίοδος πρίν την προσχεδιασμένη (και αναγκαστική λόγω υπερκατανάλωσης ρεύματος στην Γενέυη) διακοπή γύρω από τα Χριστούγεννα πάει περίπατο.

Σ’αυτή τη δοκιμαστική περίοδο ο επιταχυντής θα ανέβαζε την ενέργεια των δεσμών πρωτονίων στα 5TeV (αντί των τελικών 7TeV) και οι δέσμες θα διασταυρώνονταν για λίγες (τέσσερις;) εβδομάδες, οπόταν θα μπορούσαν να τεστάρουν την απόκριση των ανιχνευτών χωρίς να τσιτώσουν, υποτίθεται, τους υπεραγώγιμους μαγνήτες. Τώρα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο αν θα υπάρξει δοκιμαστική περίοδος.

Το CERN θα πρέπει να αποφασίσει εντός λίγων εβδομάδων (υποθέτω αφού θερμανθεί ο προβληματικός τομέας, δούν ακριβώς τί έφταιξε και εκτιμήσουν το ρίσκο λειτουργίας σε φούλ ενέργεια χωρίς δοκιμαστικά) αλλά ως τώρα τηρείται σιγή ιχθύος. Επίσημα χείλη, δηλ. ο project leader του LHC, Lyn Evans, μιλάει σχετικά εδώ.

Και ενώ σκεφτόμουν πώς να απαντήσω στις παρατηρήσεις του Γαβρόγλου (ελευθεροτυπία 21/9) σχετικά με την κατάσταση της επιστημονικής εκλαϊκευσης τη σήμερον, με φόντο το LHC, ο Vagelford με παρέπεμψε στο κάτωθι διαφωτιστικό άρθρο του επίκουρου καθηγητή Αστροφυσικής στο Φυσικό Αθήνας, δρος Μάνου Δανέζη (επίσης στην ελευθεροτυπία 21/9). Θα προχωρήσω σε παράλληλο debunking:

Το μεγάλο πείραμα της ελπίδας

Του ΜΑΝΟΥ ΔΑΝΕΖΗ*

Επειτα από 16 χρόνια επίπονων προσπαθειών, επιτυχιών και αποτυχιών, άρχισε να εξελίσσεται το μεγάλο πείραμα στο CERN, τα αποτελέσματα του οποίου μέλλουν να αλλάξουν τα ευρύτερα πολιτισμικά δεδομένα μας.

Πολύ αμφιβάλλω οτι θα αλλάξει κανένα πολιτισμικό δεδομένο, ακόμα και με την έννοια που φαίνεται να υπονοείται στη συνέχεια.

Πέρα όμως από τα τεχνικά και επιστημονικά δεδομένα, που ίσως λίγοι έως ελάχιστοι αντιλαμβάνονται, αυτό που ενδιαφέρει τον μέσο πολίτη είναι να πάρει σαφείς απαντήσεις σε μια σειρά κατανοητών ερωτημάτων, αμφιβολιών και φόβων που έχουν διατυπωθεί σε σχέση με το πείραμα αυτό.

Λίγοι εώς ελάχιστοι μεν, τουλάχιστον 8 χιλιάδες κεφάλια δε, που δουλεύουν στο πείραμα συν όλοι όσοι ασχολούνται σοβαρά με την φυσική υψηλών ενεργειών από το επίπεδο των πρώτων μεταπτυχιακών σπουδών και πάνω.

1 Το πρώτο ερώτημα αφορά το κόστος του πειράματος σε σχέση με την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητά του.

- Οπως γνωρίζουμε, η προσπάθεια αυτή κόστισε 10 δισ. δολάρια, ένα ποσό μυθικό για τα μέτρα τόσο ενός μέσου πολίτη όσο και για τις οικονομικές δυνατότητες ενός και μόνο μικρού κράτους. Τα χρήματα, όμως, αυτά δεν αποτελούν παρά το 1/4 από τα 40 δισ. δολάρια που ξόδεψε η Κίνα για τη διεξαγωγή των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων.

3.6-6.4 δις δολλάρια λέει η wikipedia. Εξαρτάται πώς μετράς, αλλά τέλος πάντων. Το ουσιώδες είναι οτι δεν πρέπει να συγκρίνουμε το LHC με τους Ολυμπιακούς της Κίνας, τα αεροπλανοφόρα των Αμερικάνων, τον προϋπολογισμό του πολέμου στο Ιράκ ή τα 700 δις που σκέφτεται να δώσει η κυβέρνηση Μπούς για να ξελασπώσει τους επενδυτικούς ομίλους που τα σκατώσανε στις ΗΠΑ. Από κάθε κόστος υπάρχει πάντα ένα μεγαλύτερο.

Το θέμα είναι να συγκρίνουμε το μπάτζετ του LHC με αυτό παρόμοιων πειραμάτων σε κοντινά επιστημονικά πεδία. Με το μπάτζετ του International Space Station (40 billions μέχρι το 2016 με αμφισβητίσιμα επιστημονικά αποτελέσματα), με το μπάτζετ του Hubble (4.5 to 6 billion US$ η αμερικάνικη συνεισφορά), με το μπάτζετ της σχεδιαζόμενης επανδρωμένης αποστολής στον Άρη, με το μπάτζετ του ITER (πρόγραμμα με στόχο την παραγωγή ενέργειας από πυρηνική σύντηξη – $ 9.3 billion), με το μπάτζετ του Superconducting Super Collider που δεν κατασκευάστηκε ποτέ (During the design and the first construction stage, a heated debate ensued about the high cost of the project. In 1987, Congress was told the project could be completed for $4.4 billion, but by 1993 the cost projection exceeded $12 billion) κλπ. κλπ.

- Για να κατανοήσουμε την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητα του πειράματος, πρέπει να αντιληφθούμε ποια θα είναι η επίδραση των αποτελεσμάτων αυτού του επιστημονικού πειραματισμού πάνω στη δομή και την εξέλιξη της κοινωνίας των ανθρώπων.

Η εκάστοτε επιστημονική γνώση αναπτύσσεται πάνω σε μιαν αξιωματική και φιλοσοφική αποδοχή κάποιων βασικών εννοιών, όπως αυτών της ύλης, της μάζας, του χρόνου, του χώρου και της διάστασης. Οπως πολλοί θα γνωρίζουν, η σύγχρονη Φυσική έχει ανατρέψει δραματικά τις απόψεις μας που αφορούν τις προηγούμενες έννοιες.

Ηδη από τις αρχές του 20ού αιώνα η Θεωρία της Σχετικότητας μας δίδαξε ότι οι διαστάσεις του σύμπαντος είναι περισσότερες από τρεις και ότι το Σύμπαν μας δεν υπακούει στο σύνολό του στη Νευτώνεια Φυσική και την Ευκλείδεια Γεωμετρία.

Οι διαστάσεις του σύμπαντος είναι μια χαρά τρείς, και οι “τέσσερις διαστάσεις” της ειδικής σχετικότητας περισσότερο μπερδεύουν παρά διευκολύνουν τον “απλό πολίτη”.

Κάτω από αυτά τα δεδομένα, οι νόμοι του σύμπαντος, μέρος του οποίου είναι η Γη μας, δεν είναι αυτοί που πιστεύαμε μέχρι σήμερα, γεγονός που αναμφίβολα έχει τεράστιες επιπτώσεις τόσο στην εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού όσο και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου.

Ποιοί νόμοι “του σύμπαντος” δεν είναι αυτοί που πιστεύαμε μέχρι σήμερα; Και είδε κανείς την επίπτωση στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου; Μήπως αν, λέμε αν, στο LHC βρίσκαμε ενδείξεις για “μεγάλες” έξτρα διαστάσεις (μεγάλες σε σχέση με τις απειροστά μικρές που συνήθως επικαλούνται στη θεωρία υπερχορδών) θα άλλαζε η καθημερινή ζωή του ανθρώπου καθόλου;

Ο ποιητής εδώ θέλει να πεί μάλλον οτι θα άλλαζε η κοσμοθεωρία εκείνων των ανθρώπων που έχουν φιλοσοφικές ανησυχίες σχετικές με τη δομή του σύμπαντος.

Για όλα τα προηγούμενα έχουμε μέχρι σήμερα ισχυρότατες πειραματικές «ενδείξεις» αλλά όχι μια «τελική» πειραματική απόδειξη. Την απόδειξη αυτή ελπίζουμε ότι θα την πάρουμε μέσω του πειράματος του CERN.

Εδώ η αλήθεια είναι οτι δεν ξέρω τί εννοεί ο ποιητής. Υποθέτω οτι εννοεί τις έξτρα διαστάσεις, κρίνοντας από την εισαγωγή με τις “παραπάνω από τρείς διαστάσεις του σύμπαντος”. Αν εννοεί αυτό, να πούμε ευθαρσώς οτι δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη που να υποστηρίζει την ύπαρξη έξτρα διαστάσεων, εν έτει 2008. Όχι απλώς δεν υπάρχουν ισχυρότατες ενδείξεις. Δεν υπάρχει η παραμικρή πειραματική ένδειξη. Για να είμαστε ακριβείς, το πόσο μεγάλες μπορούν να είναι οι υποθετικές έξτρα διαστάσεις περιορίζεται από την ακρίβεια με την οποία μπορούμε να μετρήσουμε την μικρότερη απόσταση στην οποία ισχύει ο νόμος της βαρύτητας του Νέυτωνα (που μαθαίνουμε στη Β’ Γυμνασίου). Απ’ότι ξέρω αυτή η απόσταση είναι της τάξης μεγέθους μερικών μικρομέτρων σήμερα.

2 Πώς όμως οι νέες αυτές επιστημονικές απόψεις μπορούν να επηρεάσουν την κοινωνική ζωή και τον πολιτισμό μας;

- Ας δώσουμε ένα παράδειγμα. Οπως γνωρίζουμε, ένα σύνολο κοινωνικών θεωριών, οι οποίες έχουν μετασχηματιστεί και σε πολιτικά συστήματα, στηρίζουν τη φιλοσοφία, αλλά και την πρακτική τους, πάνω στις παλαιές και ξεπερασμένες έννοιες της ύλης και της μάζας.

Τα κοινωνικά αυτά συστήματα, αν δεν θέλουν να περιθωριοποιηθούν, πρέπει να αναθεωρήσουν αυτές τις αντιλήψεις τους, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα επιστημονικά δεδομένα.

Άρμεγε και κούρευε, δένε και δεμάτιαζε.

- Στο επίπεδο της θεολογίας πρέπει να γίνει αρχικά αποδεκτό ότι η άποψη, π.χ. του Μεγάλου Βασιλείου, ότι το Σύμπαν γεννήθηκε από ένα υλικό που προϋπήρχε, είναι ορθή και επιστημονικά δεκτή.

Εδώ μπαίνουμε στο χώρο του σκληρού πορνό, και οι ανήλικοι αναγνώστες παρακαλούνται να πάρουν τη συγκατάθεση του κηδεμόνα τους πρίν συνεχίσουν.

Το Σύμπαν γεννήθηκε από ένα υλικό που προϋπήρχε! Αυτή η πρόταση δεν βγάζει καν νόημα. Υποθέτω οτι ο ποιητής εδώ εννοεί πως ακολουθώντας τη μεγάλη έκρηξη αντίστροφα, περνώντας από όλα τα στάδια της θεωρίας, και μετά την πληθωριστική περίοδο δεν φτάνει κανείς σε σημειακή ανωμαλία! Αν εννοεί αυτό αδυνατώ να καταλάβω τί σημαίνει ορθή και επιστημονικά αποδεκτή. Ιδέα δεν έχουμε για το τί συνέβει πριν την πληθωριστική περίοδο, δεν είναι καν σίγουρο (αλλά προτιμάται από ότι ξέρω από τους περισσότερους κοσμολόγους) οτι υπήρξε πληθωριστική περίοδος.

Είναι πλέον γνωστό ότι πριν από την αμφιλεγόμενη «Μεγάλη Εκρηξη» προϋπήρχαν οι συμπαντικές περίοδοι του Plank και της Πληθωριστικής Διόγκωσης. Η «Μεγάλη Εκρηξη», ακόμα και αν συνέβει, δεν ήταν η αρχή του Σύμπαντός μας, αλλά ένα μεταγενέστερο στιγμιότυπό του. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι θεολογικές απόψεις της προχριστιανικής ιουδαϊκής γραμματείας περί Γενέσεως του Σύμπαντος, οι οποίες είχαν βρει μια επαρκή κάλυψη μέσω της θεωρίας της «Μεγάλης Εκρηξης», πρέπει να αναθεωρηθούν. Η επιστήμη σήμερα βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο κοσμολογικό μοντέλο του Λεύκιππου και του Δημόκριτου παρά στο προχριστιανικό εβραϊκό πρότυπο της Γενέσεως.

Α, χα χα χα χα. Σωστά, το μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης παρέχει στήριξη στη ιουδαϊκή παράδοση σχετικά με τη Γένεση, ενώ τώρα, με την περίοδο Plank (που δε σημαίνει τίποτα περισσότερο από την περίοδο στην οποία η βαρύτητα γίνεται το ίδιο ισχυρή στο επίπεδο των στοιχειωδών σωματιδίων με τις υπόλοιπες δυνάμεις και συνεπώς ο κβαντικός της χαρακτήρας δεν μπορεί να αγνοηθεί) το μοντέλο του Λεύκιππου κερδίζει την αναγνώριση που πάντα του άξιζε. Το μόνο που δεν ξέρω είναι αν στο μοντέλο του Λεύκιππου οι έξτρα διαστάσεις είναι warped ή compactified.

3 Επίσης, πρέπει να απαντηθεί το μεγάλο ερώτημα που φοβίζει και βασανίζει τον κόσμο, αποδίδοντας χρήματα στους επιτήδειους. Ως αποτέλεσμα του πειράματος του CERN θα δημιουργηθεί μια μελανή οπή που θα καταβροχθίσει τη Γη και όλο το Σύμπαν;

- Αρχικά ας κάνουμε μια παρατήρηση που έχει ξεφύγει από κάθε σχολιασμό. Οι φόβοι που αναπτύσσονται, ακόμα και από διάσημους επιστήμονες, σε σχέση με το πείραμα, συνίστανται στο ότι, δημιουργώντας συνθήκες παρόμοιες με εκείνες των πρώτων στιγμών του Σύμπαντος, θα δημιουργήσουν μια μελανή οπή.

Οπως δηλώνει, όμως, αυτή η τοποθέτηση, η γενικευμένη άποψη της σύγχρονης επιστήμης είναι ότι το Σύμπαν μας αναδύθηκε μέσα από μια μελανή οπή η οποία δημιουργήθηκε μέσα σε ένα προϋπάρχον υλικό. Ως εκ τούτου, η Δημιουργία του Σύμπαντος δεν έχει καμιά σχέση με ένα «μεταφυσικό» μπαμ ενός «μεταφυσικού» υλικού που ξαφνικά και αναίτια εμφανίστηκε μέσα στο τίποτα, προερχόμενο από το τίποτα.

- Το γεγονός αυτό είναι κάτι που, στη χώρα μας, δεν αρέσει ή και φοβίζει, για λόγους που δεν έχουν καμιά σχέση με την επιστήμη.

Η “γενικευμένη” άποψη της σύγχονης επιστήμης γνωρίζει πολύ λιγότερα για την Μεγάλη Έκρηξη (και για όσα “προηγήθηκαν”) από όσα φαίνεται να γνωρίζει μετά βεβαιότητας ο κύριος Δανέζης. Ίσως γι αυτό η συγκεκριμένη παρατήρηση έχει ξεφύγει από κάθε σχολιασμό.

4 Και, τέλος, ας δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα αν θα μας καταπιεί μια μαύρη τρύπα που μπορεί να δημιουργηθεί.

Οχι, εφόσον μέσω του πειράματος αυτού οι συνθήκες που θα δημιουργηθούν δεν αναπαριστούν τις συνθήκες της «Μεγάλης Εκρηξης», δηλαδή των συνθηκών δημιουργίας μιας μελανής οπής, αλλά πολύ κοντινές της.

Δηλαδή οι συνθήκες δημιουργίας μιας μαύρης τρύπας είναι αποκλειστικά οι συνθήκες της Μεγάλης Έκρηξης. Άλλες μαύρες τρύπες δεν υπάρχουν στον κόσμο… Μοντέλα στα οποία η βαρύτητα είναι ισχυρή στην ενεργειακή κλίμακα του βεληνεκούς του LHC δεν υπάρχουν… Οι μαύρες τρύπες δεν ακτινοβολούν κατά Hawking… Το μόνο μαύρο είναι το επίπεδο κατανόησης της σχετικής θεωρίας. Αλλά είπαμε αυτά τα “τεχνικά θέματα” ελάχιστοι μπορούν να τα καταλάβουν. Θα συνιστούσα αυτό το όχι και τόσο δύσκολο άρθρο στο μπλογκ Quantum Diaries Survivor, σε όσους από τους υπόλοιπους θα ήθελαν να πάρουν μια γεύση απο σενάρια με μαύρες τρύπες.

Το πόσο κοντινές, είναι σχετικό, και για τον κοινό ανθρώπινο νου είναι σχεδόν αμελητέες, μόλις ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Για την επιστήμη όμως και την τεχνολογία ο χρόνος αυτός, κάτω από τις συνθήκες καμπυλότητας που θα δημιουργηθούν, είναι ένα τεράστιο διάστημα, που απέχει πάρα πολύ από τη στιγμή δημιουργίας μιας μελανής οπής.

Εδώ προσθέτουμε ολίγη απο καμπυλότητα στις εμμονές περί μελανών οπών, διότι για την επιστήμη και την τεχνολογία, παιδιά μου…

Και εκτός αυτού, η επιστήμη και οι επιστήμονες δεν αγνοούν ποτέ τα ρίσκα ενός πειράματος. Για το λόγο αυτό, το πείραμα θα εξελίσσεται με τόσο αργούς ρυθμούς ώστε να δίνεται η δυνατότητα, σε κάθε βήμα, να γίνεται ένας ενδελεχής έλεγχος των αποτελεσμάτων, με σκοπό να αποκλειστεί κάθε δυσάρεστο ενδεχόμενο.

Ομολογουμένως ακραία σκληροπυρηνικά σενάρια μιλούν για ρυθμό παραγωγής μια ανά δευτερόλεπτο. Το slow motion γίνεται μετά στην ανάλυση των δεδομένων που καταγράφουν οι ανιχνευτές. Ενδελεχής έλεγχος ενός πολύ μικρού υποσυνόλου των αποτελεσμάτων (αυτών που παρουσιάζουν κάποιο ενδιαφέρον) γίνεται εβδομάδες μετά τις μετρήσεις.

5 Πέρα, όμως, από τους επιστημονικούς του στόχους, το πείραμα του CERN φέρνει στον κόσμο ένα μήνυμα αισιοδοξίας.

Μέσα στα σπλάχνα μιας απάνθρωπης κοινωνίας που τόσο μας πληγώνει, υπάρχει και αναπτύσσεται μια άλλη, διαφορετική κοινωνία, που ειρηνικά και αθόρυβα ζει και δημιουργεί οραματιζόμενη τ’ άστρα.

* Ο Δρ ΜΑΝΟΣ ΔΑΝΕΖΗΣ είναι επίκουρος καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Τμήμα Φυσικής.

Χα, χα, χα, άπονη ζωή, με πέταξες στου δρόμου την άκρη, αλλά ευτυχώς υπάρχει και το LHC να μας θυμίζει να οραματιζόμαστε τα άστρα.

Σοβαρολογώντας, ελπίζω να μην πιστεύει κανείς οτι η παγκόσμια κοινότητα ξοδεύει 4δις δολλάρια για να διαλευκάνει το αν η θεωρία του Μεγάλου Βασιλείου ή αυτή του Λευκίππου είναι η πιο σωστή!

Ενώπιον τέτοιων παραδειγμάτων φυσικά και δικαιολογείται ο Γαβρόγλου να διαμαρτύρεται για το οτι “ο (επικοινωνιακός) λόγος κυριαρχείται από θεολογικούς όρους” και για “έναν λόγο που δημιουργεί δέος και ταυτοχρόνως εγκαινιάζει μια νέα προσέγγιση ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη”.

Το στοίχημα όταν εκλαϊκεύει κανείς δυσνόητα θέματα της σύγχρονης φυσικής είναι να καταφέρει να μεταδώσει μια ορισμένη ποσότητα πληροφορίας χωρίς να εμπλέξει τον αναγνώστη σε τεχνικά ζητήματα των οποίων η κατανόηση απαιτεί χρόνια εξοικείωσης. Προφανώς προϋποτίθεται οτι ο εκλαϊκευτής κατέχει το αντικείμενο. Προϋποτίθεται αλλά δεν επαρκεί.

Το συγκεκριμένο άρθρο καταφέρνει, κατά τη γνώμη μου, να μεταδώσει μηδενική πληροφορία και ταυτόχρονα να αναπαράγει τα στερεότυπα συναισθήματα θρησκευτικού δέους απέναντι στην επιστήμη, αλλά και τις σχετικά πρωτότυπες αρχαιοληπτικές δοξασίες που συναντάει κανείς σε φιλοσοφικές συζητήσεις καφενειακού επιπέδου. Όλα αυτά δεν βοηθούν, φυσικά, ούτε το LHC, ούτε την Φυσική, ούτε τους αναγνώστες της ελευθεροτυπίας.

Εκπαιδευτική τηλεόραση: για τους λιγότερο σκληροτράχηλους*, ο Ed Witten μιλάει για τη θεωρία υπερχορδών και για διάφορα εφαπτόμενα ζητήματα στον Ira Flatow του Big Ideas. Ο οποίος παίζει όσο αβανταδόρικα γίνεται. Έχει και μέρος β’ αλλά εκεί αρχίζουν οι ηλίθιες προσωπικές ερωτήσεις (τις οποίες ο Witten αντιμετωπίζει ακριβώς ως τέτοιες).

*για τους σχετικούς με το αντικείμενο η συνέντευξη δεν έχει ενδιαφέρον.

και λοιπούς περαστικούς βορειοελλαδίτες: το τμήμα Αστροφυσικής του Imperial College σε συνδυασμό με το σύλλογο Φίλων της Αστρονομίας στη Θεσσαλονίκη και το Αστεροσκοπείο της Θεσσαλονίκης οργανώνουν τριήμερο εκδηλώσεων και ομιλιών (26-28 Σεπτ. 2008) γύρω από την ιστορία της αστρονομίας από το μηχανισμό των αντικυθήρων μέχρι το Herschel και το Planck.

Στη λίστα των ομιλητών φιγουράρουν γνωστά ονόματα της διεθνούς μπλογκόσφαιρας όπως ο κ. Andrew Jaffe (Leaves on The Line) αλλά και απλοί “θνητοί” όπως ο κ. M Rowan-Robinson και ο head of astronomy group κ. P. Nandra και οι δικοί μας κ. Ν. Σπύρου, κ. Ι. Σειραδάκης, α.κ. Β. Χαρμανδάρης και ο δρ. Ι. Γεωργαντόπουλος, απαξάπαντες (πλην Jaffe και Σπύρου) παρατηρησιακοί αστροφυσικοί. Οργανώνει ο δρ. Μ. Τρίχας.

Δυστυχώς είναι αδύνατο να βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη εκείνες τις μέρες, αλλά όσοι τύχει να βρίσκεστε εκεί κάντε μια βόλτα από το φεστιβάλ Δημήτρια μέρος του οποίου είναι η συγκεκριμένη εκδήλωση. Εδώ η ανακοίνωση στο Imperial, εδώ το σχετικό γκρουπ στο facebook.

Οδηγίες προς ναυτιλομένους και από την Citronella που κατέει την σχετική τοπογεωγραφία.

1. Τα καλογραμμένα άρθρα γύρω από την κοσμολογία και τη θεωρητική φυσική στις εφημερίδες σπανίζουν, όχι όμως όταν υπογράφει ο Dennis Overbye στους NYT. Δείτε, στο τελευταίο του κείμενο, “Dark, Perhaps Forever“, γύρω από την σκοτεινή ενέργεια, πώς ισορροπεί τις περιγραφές του πάνω σε διάφορα τεντωμένα σχοινιά, από τον Einstein και την κοσμολογική σταθερά στις υπερχορδές και το πολυσύμπαν (σικ) και πίσω. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η (διαφαινόμενη) διστακτική και οπωσδήποτε απρόθυμη διολίσθηση του Ed Witten προς τα ανθρωπικά/πολυσυμπαντικά σενάρια.
2. Από την μεταμοντέρνα κοσμολογία στις απαρχές του σπορ: ο Thomas Levenson, καθηγητής στο ΜΙΤ στην έδρα του Science Writting (για όσους ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν δημοσιογραφική καριέρα με επίκεντρο την επιστήμη το πρόγραμμα του ΜΙΤ είναι μάλλον το καλύτερο στον κόσμο), έχει ένα πολύ γοητευτικό κείμενο για τον Νεύτωνα και την κοσμολογία του στα Principia, δημοσιευμένο ταυτόχρονα στο μπλογκ του, Inverse Square Blog και σαν guest στο Cosmic Variance. Μεταφράζω αδέξια:
   

   Δεν ήταν καθόλου προφανές οτι το σύνολο του σύμπαντος θα μπορούσε να είναι αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας το 1684, τη χρονιά της ευτυχής επίσκεψης του Edmond Halley στο κολλέγιο Τρίνιτυ, στο Cambridge, όταν έθεσε την σχεδόν αθώα ερώτηση γύρω από τη μορφή του δυναμικού νόμου που θα προκαλούσε ελλειπτικές πλανητικές τροχιές με τον ήλιο στην μια εστία της έλλειψης.

   Ένας νόμος αντίστροφου τετραγώνου, είπε ο Νεύτωνας στον Halley.

   Πώς το ήξερε;

   Μα – το είχε υπολογίσει.

3. Τέλος, το πείραμα LIGO, ένας επίδοξος ανιχνευτής βαρυτικών κυμάτων, δημοσίευσε πρόσφατα τα αρνητικά του αποτελέσματα (δεν μέτρησαν τα βαρυτικά κύματα που ήλπιζαν) σε μια περίπτωση με ξεχωριστή σημασία. Πρόκειται για το πάλσαρ στο κέντρο του Crab Nebula, ένα αστρικό αντικείμενο (αστέρας νετρονίων) που περιστρέφεται με τον ιλλιγιώδη ρυθμό των 30 το δευτερόλεπτο! Η περιστροφή του επιβραδύνεται όμως και μια από τις πιθανές εξηγήσεις για την δραματική απώλεια ενέργειας του άστρου ήταν και η εκπομπή βαρυτικών κυμάτων. Το LIGO έθεσε άνω όριο το 4% για τέτοιας μορφής απώλειες, όριο που μεταφράζεται στην εξής εντυπωσιακή δήλωση (βαρυτικά κύματα παράγονται όταν ένα περιστρεφόμενο σώμα δεν είναι εντελώς συμμετρικό): Το συγκεκριμένο πάλσαρ, που έχει ακτίνα περίπου δέκα χιλιόμετρα είναι εντελώς σφαιρικό – με απόκλιση λιγότερη από ένα μέτρο στα δέκα χιλιόμερτρα!

Τα πώς και γιατί του LHC από τον ούμπερ-τρέντυ, “ροκ-σταρ”, εντυπωσιοθήρα πειραματικό με γναθοαναρροφητική βρεττανική προφορά, Brian Cox (στο TED, στο Μοντερέι).

Δι ντούμπλγιουζ, δι κάριιρς ‘φ δι γουίκ φό’ς!

Συγχωρήστε το ελαφρύ σορόπιασμα προς το τέλος – η κοινότητα πρέπει να κάνει outreach πάση θυσία.

H ομάδα DAMA/LIBRA από το Gran Sasso της Ιταλίας ισχυρίζεται* πως ανίχνευσε απευθείας σωματίδια σκοτεινής ύλης προερχόμενα από την άλω που υποτίθεται οτι συνοδεύει το γαλαξία μας. To εν λόγω πείραμα βασίζεται στην απλή παρατήρηση οτι καθώς η Γή κινείται με 30 χμ/δευτερόλεπτο (πόσο;) σε σχέση με τον ήλιο και το ηλιακό μας σύστημα με 232 χμ/δευτερόλεπτο (πόσοοο;) σε σχέση με το κέντρο του γαλαξία ως προς τον οποίο η άλως της σκοτεινής ύλης είναι ακίνητη, το καλοκαίρι το (διανυσματικό) άθροισμα των δύο ταχυτήτων είναι μεγαλύτερο από ότι το χειμώνα, και άρα η Γη σαρώνει περισσότερα σκοτεινά σωματίδια (γνωστά και ως WIMPs) τότε από ότι το χειμώνα. Συνεπώς το πλήθος των παρατηρήσιμων σωματιδίων θα πρέπει να αυξομειώνεται κατά τη διάρκεια ενός έτους. Όπως πάντα μπάλα παίζει ένα συνημίτονο και μια αρμονική ταλάντωση (ομαλή κυκλική κίνηση, προβολή συνιστώσας της ταχύτητας σε άξονα που περνά από το κέντρο κλπ, κλπ). Το σημαντικό είναι πως καμία άλλη πηγή θορύβου που μιμείται την αντίδραση του ανιχνευτή στα σκοτεινά σωματίδια δεν εμφανίζει αντίστοιχη ταλαντωτική συμπεριφορά.

Υποτίθεται οτι τα αποτελέσματα του DAMA/LIBRA έχουν στατιστική βαρύτητα μεγαλύτερη από 6.5σ (σκληρό). Παρόλα αυτά εμείς θα κρατήσουμε όπως πάντα μικρό καλάθι μέχρι να υπάρξει επιβεβαίωση από άλλα παρόμοια πειράματα – όπως λέει κι ο apetrov εδώ το παρόμοι πείραμα XENON δεν είδε τίποτα.

*χωρίς δημοσίευση ακόμα αλλά με μια παρουσίαση σε συνέδριο.

UPDATE: το προδημοσιευμένο άρθρο στο arxiv εδώ. Σκληρή κριτική από τον Juan Collar στο Cosmic Variance εδώ.

Ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς φυσικούς του 20ου αιώνα πέθανε χτες, αφήνοντας τοον κόσμο της Φυσικής φτωχότερο.

This was John Archibald Wheeler, one of the legends of modern physics. He did foundational work on quantum mechanics, collaborating with Niels Bohr on some of the earliest work in nuclear fission. He invented the S-matrix. He played important roles in both the Manhattan project (atomic bomb) and the Matterhorn project (Hydrogen bomb). He made major contributions to general relativity, co-authoring with Charlie Misner and Kip Thorne the bible of the field. He was legendary for his way with words, coining such terms as wormholes, quantum foam, black holes, and the wave function of the Universe (the Wheeler-DeWitt equation). He trained generations of students; one of his first was Richard Feynman.

(από τη νεκρολογία ενός από τους μαθητές του στο cosmic variance)

Όσοι τους τρώει το άγχος οτι θα μας καταπιούν οι μαύρες τρύπες που θα παραχθούν (;) στο LHC, αλλά και όσοι θέλετε να διαβάσετε ένα πολύ καλογραμμένο και συνοπτικό άρθρο για τα σχετικά εξωτικά αυτά φαινόμενα, δείτε στου Vagelford και (στα αγγλικά) στους παραπέρα συνδέσμους.