Στην κυριακάτικη λογοτεχνική επιθεώρηση των NYT ο Jim Holt επιχειρηματολογεί υπέρ της αποστήθισης ποιημάτων. Καθημερινή πρακτική που στη ζωή του υποκαθιστά τη λειτουργία ενός ipod, η απομνημόνευση είναι μια διαδικασία που ξεκινά σχεδόν μηχανικά, ισχυρίζεται: καταπίνοντας ένα-δυο καινούριους στίχους κάθε μέρα. Αναρωτιέμαι αν θα είχα ποτέ την πειθαρχία πoυ χρειάζεται για κάτι τέτοιο. Αναρωτιέμαι αν θα βελτίωνε τις ανεκδιήγητα κακές επιδόσεις μου στην απομνημόνευση του οτιδήποτε (O Holt λέει πως είναι αμφίβολο – η αποστήθιση ποιημάτων φαίνεται πως σε κάνει καλύτερο στην αποστήθιση ποιημάτων, κι αυτό είναι όλο). Αναρωτιέμαι, ως Έλλην του εξωτερικού, αν θα βοηθούσε στην διάσωση της μητρικής μου γλώσσας ή στη διατήρησή της σε ανεκτά επίπεδα. Αναρωτιέμαι αν θα βελτίωνε την προβληματική μου άρθρωση. Ένα είναι σίγουρο: αν είχα την επιμονή να το καλλιεργήσω, θα το διασκέδαζα αφάνταστα.

Παρακάτω, ο Joseph O’Neill, συγγραφέας του Netherlands που περιμένει στη διαρκώς αυξανόμενη στοίβα βιβλίων μου να διαβαστεί, γράφει για τις επιστολές του Μπέκετ που δημοσιεύονται για πρώτη φορά (δεν λείπει και η απαραίτητα νευρώδης και απαραίτητα ασπρόμαυρη φωτογραφία του θείου Σάμουελ). Επιστολές προς τον Joyce π.χ., σχετικά με τη χρήση διαφορετικών γραμματικών τύπων στην Ελληνικήν, επιστολές που έγραψε σε διάφορες γλώσσες σε μια δύστοκή και δύσκολη περίοδο της ζωής του (και πολυτάραχη περίοδο στην Ευρώπη γενικώς). Αναρωτιέμαι αν αυτό είναι ένα από τα χιλιάδες εκείνα βιβλία που δεν θα διαβάσω ποτέ λόγω έλλειψης χρόνου. Δεν μπορεί όλοι οι άνθρωποι να έχουν χρόνο για όλα τα βιβλία. Οι ιδιωτικές επιστολές του Μπέκετ σίγουρα διαβάζονται από ανθρώπους που έχουν τουλάχιστον διαβάσει πρωτύτερα ένα βιβλίο του Μπέκετ από εκείνα που ο ίδιος έγραψε με σκοπό να διαβαστούν. Κάτι με σπρώχνει παρ’όλα αυτά να το παραγγείλω. Αγοράζοντάς το, όμως, αναρωτιέμαι, δεν εξαγοράζω το δικαίωμα να αναβάλλω επ’αόριστω την ανάγνωσή του; Ο old boy ή ο Μπόρχες σίγουρα θα έχουν γράψει κάτι σχετικό.

Σημαίνουν όλα αυτά πως είμαι posh, όπως ισχυρίζεται σε κάθε ευκαιρία η Heleen; Τί θα έλεγε ο Irvin Yalom, αναρωτιέμαι;

Όπως ίσως δεν ξέρετε, όλοι οι τυχαίοι αριθμοί (και συνεπώς οι τυχαίες διαδικασίες, τα τυχαία φύλλα τράπουλας, τα τυχαία passwords, τα gotcha captcha κλπ. κλπ.) που χρησιμοποιεί ένας υπολογιστής είναι στην πραγματικότητα ψευδο-τυχαίοι. Δηλαδή δεν είναι καθόλου τυχαίοι αλλά, τουναντίον, ντετερμινιστικά προσδιορισμένοι με έναν αλγόριθμο συνήθως απλό, που έχει όμως την ιδιότητα να παράγει μεγάλα σύνολα αριθμών οι οποίοι ενώ δεν είναι, φαίνονται τυχαίοι. Αυτό σημαίνει οτι ο αλγόριθμος παράγει ένα πακέτο π.χ. 10 δις αριθμών που περνάνε με επιτυχία ένα μεγάλο σύνολο από τεστ φτιαγμένα για να ξεχωρίζουν τυχαία από μη τυχαία πακέτα (ανάμεσά τους σε επιφανή θέση και το τεστ πόκερ).

Στην πραγματικότητα οι ψευδοτυχαίοι αριθμοί είναι προτιμηταίοι σε κάθε εφαρμογή σχετική με υπολογιστή, κυρίως γιατί είναι τσάμπα (σε αντίθεση με πραγματικά τυχαίους αριθμούς που θα έπρεπε να συλλεχθούν από κάποια πραγματικά τυχαία φυσική διαδικασία) αλλά και γιατί είναι δυνατόν να ανακατασκευάσουμε τον κάθε αριθμό ξεχωριστά (χρήσιμο στην διαδικασία παρασκευής και ανάλυσης λογισμικού). [*]

Αν όμως κάποιος θέλει σώνει και ντε, πραγματικά, αληθινά, πέρα για πέρα τυχαίους αριθμούς (και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί, αλλά τέλος πάντων) μια από τις λίγες ασφαλείς λύσεις είναι να προσπαθήσει να τους εξάγει από μια εγγενώς τυχαία φυσική διαδικασία, την ραδιενεργό β-διάσπαση. Ενώ ο κατά μέσο όρο χρόνος διάσπασης ενός ραδιενεργού πυρήνα μας είναι γνωστός με μεγάλη ακρίβεια, το χρονικό σημείο στο οποίο θα διασπαστεί ένας συγκεκριμένος πυρήνας όχι μόνο είναι άγνωστος, αλλά επίσης εγγενώς τυχαίος. Συγκεκριμένα, έχει 50% πιθανότητα να διασπαστεί σε χρόνο μικρότερο απ’το μέσο όρο, και 50% πιθανότητα να το κάνει σε χρόνο μεγαλύτερο απ’το μέσο όρο. Μετρώντας το χρόνο ανάμεσα σε δυο διαδοχικές διασπάσεις συλλέγει κανείς μηδενικά και άσους αν είναι μικρότερος ή μεγαλύτερος απ’το μέσο όρο και μετατρέπει τα μηδενικά και τους άσσους σε floating point πραγματικούς με την επιθυμητή ακρίβεια στο επιθυμητό διάστημα.

Τώρα όλος αυτός ο τζερτζελές είναι διαθέσιμος και μέσω δικτύου, από την υπηρεσία Hotbits. Εκεί, ένας μετρητής Geiger-Mueller (ένα μαραφέτι που κάνει κλικ κάθε που ένα σωματίδιο ικανό να ιονίσει άτομα περνάει μέσα του) μπροστά από ένα δείγμα ραδιενεργού Καισίου 137 (το ίδιο είδος ατόμου αλλά διαφορετικό ισότοπο χρησιμοποιείται για να ορίσει το δευτερόλεπτο), μετράει τον χρόνο ανάμεσα σε διαδοχικές “εκπυρσοκροτήσεις” ατόμων Καισίου και σας σερβίρει φρέσκους και ζεστους αληθινά τυχαίους αριθμούς (αλλά και passwords). Καλή τύχη!

[*]στην πραγματικότητα μια απ’τις εφαρμογές που χρειάζονται τυχαίους αριθμούς είναι μια τεχνική αριθμητικής ολοκλήρωσης που, όχι τυχαία, αποκαλείται μέθοδος Μοντε Κάρλο. Στις περισσότερες των περιπτώσεων μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει σύνολα αριθμών που λέγονται Quasi-random, και όχι μόνο δεν είναι τυχαίοι, αλλά ούτε καν συμπεριφέρονται ως τυχαίοι: συμπεριφέρονται πολύ καλύτερα για τις εφαρμογές που συζητάμε (δείτε εδώ για μια made by lazopolis εισαγωγή).

Φαντάζομαι οτι σε κάθε επαγγελματικό χώρο ευδοκιμεί το φαουστικό ισοδύναμο αυτού που λένε “να πουλήσεις την ψυχή σου στο διάβολο”. Στο χώρο της φυσικής, και περιέργως, ειδικότερα στο χώρο της θεωρητικής φυσικής, όμως, πλησιάζουμε επικινδύνως την κυριολεξία: παρατάς τη φυσική και γίνεσαι Κουάντ!

Κουάντ, πάει να πεί τύπος που δουλεύει στα χρηματοοικονομικά, σε εταιρία που είτε παράγει λογισμικό για trading, είτε διαχειρίζεται η ίδια αστρονομικά ποσά σε χρηματιστηριακές αγορές. Σε προσλαμβάνουν για να κάνεις τα “μοντέλα”, δηλαδή να στήσεις ένα μοντέλο τιμολόγησης συγκεκριμένων προϊόντων (συνήθως προϊόντων με πολύπλοκη εξάρτηση από διάφορες underlying παραμέτρους οι οποίες αντιστοιχούν σε πιο χειροπιαστά προϊόντα) που υποτίθεται οτι καθοδηγεί τους traders. Προφανώς πληρώνεσαι αδρά γι’αυτό (ένας γάτος πτυχιούχος μπορεί να καθαρίσει από 75 μέχρι 250 χιλιάδες δολλάρια ετησίως τον πρώτο χρόνο, αν πιστέψει κανείς το εξαιρετικό άρθρο του D. Overbye για τους κουάντς) αλλά όχι τόσο αδρά όσο οι traders που κάνουν άλλωστε τα ντήλια και φέρουν την άμεση ευθύνη των αποφάσεών τους. Άλλωστε ο κουάντ στήνει ένα μοντέλο που δίνει ασφαλείς προβλέψεις *αν* ισχύουν συγκεκριμένες ad hoc υποθέσεις εργασίας. Αν κάτι εγγυάται, αυτό είναι η συνεπαγωγή απ’την ισχύ των υποθέσεων στην ισχύ των προβλέψεων.

Το αν ισχύουν οι υποθέσεις εργασίας το γνωρίζει μόνο ο Κύριος ημών, κι αυτός ίσως όχι με βεβαιότητα. Στην πραγματικότητα ορισμένες απ’αυτές (με πιο διάσημη την Γκαουσιανότητα της κατανομής που υποτίθεται οτι ακολουθούν οι διακυμάνσεις ενός άσετ – εδώ ο σχετικός κύρηκας) είναι σχεδόν βέβαιο οτι δεν ισχύουν καθολικά. Ισχύουν μόνο υπό κανονικές συνθήκες. Οι οποίες ορίζονται ως οι συνθήκες στις οποίες ισχύουν οι υποθέσεις.

Από την άλλη ως κουάντ, πρέπει να προσπαθήσεις να στήσεις ένα μοντέλο αποδοτικότερο από του διπλανού σου, το καλύτερο δυνατό ίσως, με τα συγκεκριμένα θεωρητικά εφόδια μιας επιστήμης (των οικονομικών) που ανακαλύπτει μόνο εσχάτως την ανάγκη για ποσοτικές περιγραφές και δυναμικές θεωρίες. Επίσης ο trader έχει κι αυτός ανάγκη από κάποιο είδος εργαλείου για να κάνει τη δουλειά του. Και τον trader κάποιος τον πληρώνει για να διαχειρίζεται κεφάλαια μειώνοντας υποτίθεται το ρίσκο διαφορων επενδύσεων.

Όταν το σύστημα καταρρέει, φυσικά, αρχίζει η διαδικασία αναζήτησης αποδιοπομπαίων τράγων. Φταίνε οι traders που είναι άπληστοι και παίρνουν αλόγιστα ρίσκα; Πιθανώς, αφού πιέζονται ασφυκτικά να έχουν μεγάλες αποδόσεις. Φταίνε οι κουάντς που τα μοντέλα τους δεν περιγράφουν καλά το σύστημα; Φταίνε οι μάνατζερ που δεν καταλαβαίνουν από αριθμούς; Φταίει το χρηματιστήριο και οι αγορές που είναι χαοτικές που λέει κι ο Μάντελμπροτ; Φταίνε οι πολιτικοί; Φταίει ο καπιταλισμός; Φταίει ο Στάλιν;

Η πιο σωστή ερώτηση βέβαια είναι γιατί κανείς δεν έχει πρόβλημα όταν οι ίδιοι κουάντς με τα ίδια μοντέλα και τους ίδους traders και τις ίδιες άπληστες χρηματοπιστωτικές πάνε καλά και οι δείκτες ευημερούν. Τα μοντέλα περιγράφουν καλύτερα την πραγματικότητα τότε; Η απάντηση (μάλλον) είναι όχι. Αλλά αυτό που μετράει δεν είναι, καθώς φαίνεται, η περιγραφή της πραγματικότητας, αλλά η επίτευξη του βραχυπρόθσεμου κέρδους. Jusqu’ ici tout va bien. Mais l’important ce n’est pas la chute, c’est l’atterrissage*.

Η πρόσκρουση λοιπόν μας φέρνει πίσω στην αρχική ιδέα του να πουλήσει κανείς την ψυχή του στο διάβολο**. Τα λεφτά, φυσικά, είναι όπως πάντα, πολλά (Άρη).

* Μέχρι εδώ, όλα καλά. Αλλά αυτό που έχει σημασία δεν είναι η πτώση, αλλά η πρόσκρουση (Το Μίσος).
** Προσφάτως, για να κάνει τη μετάβαση από τη φυσική στα χρηματοοικονομικά πιο εύκολη, υποθέτω, η μια και μοναδική βάση προδημοσιευμένων εργασιών στη θεωρητική φυσική και αστροφυσική άνοιξε και παράρτημα με quantitative finance (αυτή εδώ είναι μια γεύση από φρέσκα κουλούρια). Χωρίς peer reviewing ούτε που θέλω να φανταστω τί θα γράφουν εκεί μέσα. Είναι όμως σημείο των καιρών!

Η “Ελληνική ομάδα εκλαϊκευσης σωματιδιακής φυσικής” είναι παρακλάδι της αντίστοιχης ομάδας του CERN και έχει ως στόχο να διαδώσει στο ευρύ κοινό τα θεωρητικά και πειραματικά επιτεύγματα στο χώρο της σωματιδιακής φυσικής. Εκτός από μεταφράσεις δημοφιλών φυλλαδίων και πόστερ του CERN για το LHC (σημαντική δουλειά από μόνη της), η ομάδα

1. φαίνεται να μεταφράζει συστηματικά τις επίσημες ανακοινώσεις του LHC
2. διοργανώνει masterclasses όπου μαθητές των τελευταίων τάξεων του Λυκείου παρακολουθούν εκλαϊκευτικές διαλέξεις από σχετικούς πανεπιστημιακούς και έχουν την ευκαιρία να παίξουν με πραγματικά πειραματικά δεδομένα. Παίζει και μια ημέρα για καθηγητές λυκείου!
3. “Μέλη της Ελληνικής Ομάδας Εκλαΐκευσης δίνουν σεμινάρια-διαλέξεις σε μαθητές Λυκείων και Γυμνασίων, επιμορφωτικά σεμινάρια σε καθηγητές Μέσης Εκπαίδευσης καθώς και παρουσιάσεις σε ευρύ κοινό.” Η ομιλία φαίνεται να είναι στανταρισμένη και με σχετικό βίντεο.
4. Η ομάδα φαίνεται να προσπαθεί να μεταφράσει και τα συνήθως πολύ καλά “explain it in 60 seconds” άρθρα του symmetry magazine (joint fermilab/slac publication), ξεκινώντας από αυτά τα δύο εδώ.

Σε γενικές γραμμές φαίνεται να είναι μια κατ’αρχάς συνεπή προσπάθεια με καλές επιλογές περιεχομένου, παρά τον τραγικά web -1 ιστότοπο (που μπορεί όμως να βελτιωθεί εύκολα) ο οποίος κάνει την περιήγηση λίγο στριφνή*. Ελπίζω η προσπάθεια να συνεχιστεί και να βρεί ανταπόκριση κυρίως όσον αφορά τα σχολεία και τις μαθητικές εκδηλώσεις. Όσοι καθηγητές λυκείων ενδιαφέρεστε να τους φέρετε για παρουσίαση, επικοινωνήστε μαζί τους (στοιχεία στο τέλος αυτής της σελίδας).

*Επίσης να γκρινιάξω για τις μεταφράσεις των δύο άρθρων του symmetry magazine όπου υπάρχουν προτάσεις που έτσι όπως είναι μεταφρασμένες δε βγάζουν νόημα.

Για όσους δεν το έχουν ακούσει ήδη, το google ανακοίνωσε οτι οι περίπου 2 εκατομμύρια φωτογραφίες του αρχείου του περιοδικού LIFE θα είναι από σήμερα προσπελάσιμες μέσα από τις αναζητήσεις του. Το symmetry breaking έχει μερικές σχετικές με την ιστορία της φυσικής, όπως αυτή εδώ, όπου βλέπει κανείς το ίχνος σωματιδίων που εκπέμπονται από ένα ίχνος ραδίου τοποθετημένο πάνω σε φωτογραφική πλάκα.

και λοιπούς περαστικούς βορειοελλαδίτες: το τμήμα Αστροφυσικής του Imperial College σε συνδυασμό με το σύλλογο Φίλων της Αστρονομίας στη Θεσσαλονίκη και το Αστεροσκοπείο της Θεσσαλονίκης οργανώνουν τριήμερο εκδηλώσεων και ομιλιών (26-28 Σεπτ. 2008) γύρω από την ιστορία της αστρονομίας από το μηχανισμό των αντικυθήρων μέχρι το Herschel και το Planck.

Στη λίστα των ομιλητών φιγουράρουν γνωστά ονόματα της διεθνούς μπλογκόσφαιρας όπως ο κ. Andrew Jaffe (Leaves on The Line) αλλά και απλοί “θνητοί” όπως ο κ. M Rowan-Robinson και ο head of astronomy group κ. P. Nandra και οι δικοί μας κ. Ν. Σπύρου, κ. Ι. Σειραδάκης, α.κ. Β. Χαρμανδάρης και ο δρ. Ι. Γεωργαντόπουλος, απαξάπαντες (πλην Jaffe και Σπύρου) παρατηρησιακοί αστροφυσικοί. Οργανώνει ο δρ. Μ. Τρίχας.

Δυστυχώς είναι αδύνατο να βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη εκείνες τις μέρες, αλλά όσοι τύχει να βρίσκεστε εκεί κάντε μια βόλτα από το φεστιβάλ Δημήτρια μέρος του οποίου είναι η συγκεκριμένη εκδήλωση. Εδώ η ανακοίνωση στο Imperial, εδώ το σχετικό γκρουπ στο facebook.

Οδηγίες προς ναυτιλομένους και από την Citronella που κατέει την σχετική τοπογεωγραφία.

Von Clausewitz said that war is the logical extension of diplomacy. Verdoux feels that murder is the logical extension of business

Charlie Chaplin, interviewed for his 1947 film Monsieur Verdoux (via NYT)

1. Τα καλογραμμένα άρθρα γύρω από την κοσμολογία και τη θεωρητική φυσική στις εφημερίδες σπανίζουν, όχι όμως όταν υπογράφει ο Dennis Overbye στους NYT. Δείτε, στο τελευταίο του κείμενο, “Dark, Perhaps Forever“, γύρω από την σκοτεινή ενέργεια, πώς ισορροπεί τις περιγραφές του πάνω σε διάφορα τεντωμένα σχοινιά, από τον Einstein και την κοσμολογική σταθερά στις υπερχορδές και το πολυσύμπαν (σικ) και πίσω. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η (διαφαινόμενη) διστακτική και οπωσδήποτε απρόθυμη διολίσθηση του Ed Witten προς τα ανθρωπικά/πολυσυμπαντικά σενάρια.
2. Από την μεταμοντέρνα κοσμολογία στις απαρχές του σπορ: ο Thomas Levenson, καθηγητής στο ΜΙΤ στην έδρα του Science Writting (για όσους ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν δημοσιογραφική καριέρα με επίκεντρο την επιστήμη το πρόγραμμα του ΜΙΤ είναι μάλλον το καλύτερο στον κόσμο), έχει ένα πολύ γοητευτικό κείμενο για τον Νεύτωνα και την κοσμολογία του στα Principia, δημοσιευμένο ταυτόχρονα στο μπλογκ του, Inverse Square Blog και σαν guest στο Cosmic Variance. Μεταφράζω αδέξια:
   

   Δεν ήταν καθόλου προφανές οτι το σύνολο του σύμπαντος θα μπορούσε να είναι αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας το 1684, τη χρονιά της ευτυχής επίσκεψης του Edmond Halley στο κολλέγιο Τρίνιτυ, στο Cambridge, όταν έθεσε την σχεδόν αθώα ερώτηση γύρω από τη μορφή του δυναμικού νόμου που θα προκαλούσε ελλειπτικές πλανητικές τροχιές με τον ήλιο στην μια εστία της έλλειψης.

   Ένας νόμος αντίστροφου τετραγώνου, είπε ο Νεύτωνας στον Halley.

   Πώς το ήξερε;

   Μα – το είχε υπολογίσει.

3. Τέλος, το πείραμα LIGO, ένας επίδοξος ανιχνευτής βαρυτικών κυμάτων, δημοσίευσε πρόσφατα τα αρνητικά του αποτελέσματα (δεν μέτρησαν τα βαρυτικά κύματα που ήλπιζαν) σε μια περίπτωση με ξεχωριστή σημασία. Πρόκειται για το πάλσαρ στο κέντρο του Crab Nebula, ένα αστρικό αντικείμενο (αστέρας νετρονίων) που περιστρέφεται με τον ιλλιγιώδη ρυθμό των 30 το δευτερόλεπτο! Η περιστροφή του επιβραδύνεται όμως και μια από τις πιθανές εξηγήσεις για την δραματική απώλεια ενέργειας του άστρου ήταν και η εκπομπή βαρυτικών κυμάτων. Το LIGO έθεσε άνω όριο το 4% για τέτοιας μορφής απώλειες, όριο που μεταφράζεται στην εξής εντυπωσιακή δήλωση (βαρυτικά κύματα παράγονται όταν ένα περιστρεφόμενο σώμα δεν είναι εντελώς συμμετρικό): Το συγκεκριμένο πάλσαρ, που έχει ακτίνα περίπου δέκα χιλιόμετρα είναι εντελώς σφαιρικό – με απόκλιση λιγότερη από ένα μέτρο στα δέκα χιλιόμερτρα!

Τα πώς και γιατί του LHC από τον ούμπερ-τρέντυ, “ροκ-σταρ”, εντυπωσιοθήρα πειραματικό με γναθοαναρροφητική βρεττανική προφορά, Brian Cox (στο TED, στο Μοντερέι).

Δι ντούμπλγιουζ, δι κάριιρς ‘φ δι γουίκ φό’ς!

Συγχωρήστε το ελαφρύ σορόπιασμα προς το τέλος – η κοινότητα πρέπει να κάνει outreach πάση θυσία.

A SHORT LOVE STORY IN STOP MOTION from Carlos Lascano on Vimeo.

Με την τεχνική του stop motion. Μουσική Sigur Ros. Χωρίς σχόλια.