Μια δημοσίευση με ιδιαίτερα αφηγηματικό ύφος στο abstract έκανε την εμφάνισή της χθες:

On 23rd November 2009, during the early commissioning of the CERN Large Hadron Collider (LHC), two counter-rotating proton bunches were circulated for the first time concurrently in the machine, at the LHC injection energy of 450 GeV per beam. Although the proton intensity was very low, with only one pilot bunch per beam, and no systematic attempt was made to optimize the collision optics, all LHC experiments reported a number of collision candidates. In the ALICE experiment, the collision region was centred very well in both the longitudinal and transverse directions and 284 events were recorded in coincidence with the two passing proton bunches. The events were immediately reconstructed and analyzed both online and offline. We have used these events to measure the pseudorapidity density of charged primary particles in the central region. In the range |eta| < 0.5, we obtain dNch/deta = 3.10 +- 0.13 (stat.) +- 0.22 (syst.) for all inelastic interactions, and dNch/deta = 3.51 +- 0.15 (stat.) +- 0.25 (syst.) for non-single diffractive interactions. These results are consistent with previous measurements in proton--antiproton interactions at the same centre-of-mass energy at the CERN SppS collider. They also illustrate the excellent functioning and rapid progress of the LHC accelerator, and of both the hardware and software of the ALICE experiment, in this early start-up phase.

Κανείς δε γνωρίζει ακόμα αν πρόκειται για το πραγματικό, ιστορικό ξεκίνημα του πειράματος. Κανείς δεν γνωρίζει καν αν και κατά πόσο το LHC θα πετύχει τους στόχους του. Πάντως αυτή τη φορά το πείραμα φαίνεται να προχωράει χωρίς τυμπανοκρουσίες, με μικρά σταθερά βήματα που ενισχύουν την αυτοπεποίθηση των επιστημονικών ομάδων στο CERN, και παρά τις ελαφρώς δυσοίωνες εκτιμήσεις γύρω από την τελική ενέργεια των δεσμών πρωτονίων που είναι ρεαλιστικό να επιτευχθούν, ο άνεμος δείχνει προς το παρόν γενικά ούριος.

O Steven Weinberg σχολιάζει, μετά από μια ομιλία για όλα όσα περιμένουμε από το LHC, σχετικά με τη θεωρία υπερχορδών:

It’s developed mathematically, but not to the point where there is any one theory, or to the point that even if we had one theory we would know how to do calculations to predict things like the mass of the electron, or the masses of the quarks. So, I would say, although there has been theoretical progress it’s been, I find it disappointing. One of the hopes would be that the LHC would provide a clue to something we’re missing in superstring theory and I think there supersymmetry is the most likely place to look.

One of the troubles with superstring theory is that although in a sense the theorists think there is only one theory, there are an infinite number of approximate solutions of it and we don’t know which one corresponds to our world. But at least in a large variety of the solutions of superstring theory there is supersymmetry visible at low energies, and if we see supersymmetry at low energies, superstring theorists may be able to derive from it some kind of clue as to how to solve these theories. But I haven’t talked about it in this lecture because I don’t see how that would work, it would be.. I mean I couldn’t say that that was likely with any degree of sincerity, and certainly the LHC and any other accelerator that we can imagine being built will not get up to energies which are high enough so that we can directly see the structures that are described by superstring theory, the strings or the D-branes or whatever it is. Those will not be accessible at the LHC, so any clue we get will be very indirect.

I myself, well I was working on superstring theory in the 80s and gave it up because I… I moved into cosmology, which in the last couple of decades has had the excitement that elementary particle physics had in the 60s and 70s, a wonderful coming together of theory and observation. Cosmology now reminds me of the excitement that I felt when I was younger and doing particle physics.. and it’s a pity that superstring hasn’t developed better. I still think it’s the best hope we have, I don’t know of anything else. My own work very recently has been trying to develop an alternative to superstring theory as a way of making sense out of quantum gravity at very high energies. But even though I’m working on this I still find superstring theory more attractive, but not attractive enough…

via Not Even Wrong.

Ο Gavin Salam σε μεγάλα κέφια, σε ένα ωραίο ταινιάκι εφτάμισι λεπτών για τη ζωή του θεωρητικού φυσικού που δουλεύει με βάση το LHC. Με nocturne του Chopin, με Παρίσι, με πρασινοπίνακες από τοίχο σε τοίχο, με λίγο από LHC accident. Εν ολίγοις, με απ’ όλα. Και με μια ενδιαφέρουσα μεταφορά απ’τη φυσική στη μουσική.

What the LHC will do is … adding the cellos, and from the cellos and double basses we are trying to figure out what the theory is [...]. And what the rest of the orchestra is playing

Δείτε το στο youtube ή σε υψηλή ανάλυση, στην πηγή.

Ενδιαφέρον έχει επίσης και το επόμενο επεισόδιο, collidonomics. Για τους δασκάλους Λυκείου υπάρχει και μια σελίδα με σχετικό διδακτικό υλικό.

Είδα προχτές την ταινία του Ron Howard, Angels and Demons, λόγω κυρίως επαγγελματικού ενδιαφέροντος: μερικές σκηνές της ταινίας γυρίστηκαν στο CERN (ο Τομ Χανκς που πρωταγωνιστεί, μαζί με την σέξυ Ιταλίδα πρωταγωνίστρια έκαναν τις σχετικές εμφανίσεις στη Γενέυη) και το σενάριο εμπλέκει το LHC, σε επτασφράγιστο πείραμα του οποίου παράγεται ένα μπουκαλάκι από αντιύλη το οποίο και κλέβουν οι κακοί για να το χρησιμοποιήσουν ως βόμβα και να καταστρέψουν το Βατικανό.

Όσοι θα βλέπατε την ταινία μόνο για τις σκηνές στο CERN, δείτε καλύτερα μόνο το σχετικό γιουτιούμπ βιντεάκι, όπου μας δείχνουν τον επιταχυντή να ανάβει, τα πρωτόνια να τρέχουν, κρούσεις σε αργή κίνηση, φωτόνια που πετάνε μέσα στα καλορίμετρα, και όλα αυτά με υπόκρουση τσιτωμένους επιστήμονες που μιλούν αγγλικά με διάφορες ευρωπαϊκές προφορές (η πιο καλτ είναι η ανακοίνωση γύρω στα 2.40 οτι “we hab e signal in de luminosity monito’s, we hab events!” που μου θύμισε την περιβόητη διαφήμιση “what are you sinking about?”).

Καταπληκτικα γραφικά λοιπόν! Φαντάσου τί outreach θα μπορούσε να γίνει αν το CERN είχε στη διάθεσή του animators αυτής της κλάσης. Η Moving Picture Company που τα έκανε γράφει στο σάιτ της:

The 40 second shot describes the creation and storage of antimatter by travelling through the inner workings of CERN’s Large Hadron Collider and Atlas Detector. The true nature of CERN’s particle collisions was adapted to suit the story and provide a visually thrilling moment for audiences. An extensive pre-vis was created as a guide for the onset crew who filmed the first part of the shot in a green-screen backed Control Room set and the last part of the shot in the antimatter collection lab. The middle section of the sequence was entirely a CG creation. The interior of the facility including the outer parts of the Atlas and CERN tunnel were re-created by the Environments team using camera projection techniques, using photographs taken by Stammers and Bickerton at the CERN Labs in Geneva, as well as RED camera footage shot by Bickerton at CERN on an earlier recce. To re-create the X-Ray look of the interior of the Atlas detector, MPC was provided with a complex CAD model from CERN which the Asset Dept remodelled, and Kevin Hahn adapted this geometry to develop the X-Ray look in Renderman. Sections of internal pipes for which MPC had no access to they used reference photos sourced from the internet and the live action set to construct CG sections to join the multiple environments. Particle collisions and antimatter FX were provided FX animators Mathieu Chardonnet and Xavier Lestourneaud and all layers were composited by Scott Taylor.

Κατά τα λοιπά η ταινία είναι το αντίστοιχο του Χάρρυ Πόττερ για θρησκόληπτους συνταξιούχους με μεταφυσικές ανησυχίες που πρόκειται να ταξιδέψουν σύντομα στη Ρώμη.

Το CERN πάντως ασχολήθηκε αρκετά με το πρότζεκτ ωστε να έχει και σελίδα με σχετικές ερωτήσεις και απαντήσεις (οι απαντήσεις είναι α)όχι δεν είναι δυνατόν να φτιάξουν δυο γραμμάρια αντιύλης σε μπουκαλάκι και β)όχι, η αντιύλη δεν πρόκειται να λύσει το ενεργειακό μας πρόβλημα).

Όπως ίσως δεν ξέρετε, όλοι οι τυχαίοι αριθμοί (και συνεπώς οι τυχαίες διαδικασίες, τα τυχαία φύλλα τράπουλας, τα τυχαία passwords, τα gotcha captcha κλπ. κλπ.) που χρησιμοποιεί ένας υπολογιστής είναι στην πραγματικότητα ψευδο-τυχαίοι. Δηλαδή δεν είναι καθόλου τυχαίοι αλλά, τουναντίον, ντετερμινιστικά προσδιορισμένοι με έναν αλγόριθμο συνήθως απλό, που έχει όμως την ιδιότητα να παράγει μεγάλα σύνολα αριθμών οι οποίοι ενώ δεν είναι, φαίνονται τυχαίοι. Αυτό σημαίνει οτι ο αλγόριθμος παράγει ένα πακέτο π.χ. 10 δις αριθμών που περνάνε με επιτυχία ένα μεγάλο σύνολο από τεστ φτιαγμένα για να ξεχωρίζουν τυχαία από μη τυχαία πακέτα (ανάμεσά τους σε επιφανή θέση και το τεστ πόκερ).

Στην πραγματικότητα οι ψευδοτυχαίοι αριθμοί είναι προτιμηταίοι σε κάθε εφαρμογή σχετική με υπολογιστή, κυρίως γιατί είναι τσάμπα (σε αντίθεση με πραγματικά τυχαίους αριθμούς που θα έπρεπε να συλλεχθούν από κάποια πραγματικά τυχαία φυσική διαδικασία) αλλά και γιατί είναι δυνατόν να ανακατασκευάσουμε τον κάθε αριθμό ξεχωριστά (χρήσιμο στην διαδικασία παρασκευής και ανάλυσης λογισμικού). [*]

Αν όμως κάποιος θέλει σώνει και ντε, πραγματικά, αληθινά, πέρα για πέρα τυχαίους αριθμούς (και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί, αλλά τέλος πάντων) μια από τις λίγες ασφαλείς λύσεις είναι να προσπαθήσει να τους εξάγει από μια εγγενώς τυχαία φυσική διαδικασία, την ραδιενεργό β-διάσπαση. Ενώ ο κατά μέσο όρο χρόνος διάσπασης ενός ραδιενεργού πυρήνα μας είναι γνωστός με μεγάλη ακρίβεια, το χρονικό σημείο στο οποίο θα διασπαστεί ένας συγκεκριμένος πυρήνας όχι μόνο είναι άγνωστος, αλλά επίσης εγγενώς τυχαίος. Συγκεκριμένα, έχει 50% πιθανότητα να διασπαστεί σε χρόνο μικρότερο απ’το μέσο όρο, και 50% πιθανότητα να το κάνει σε χρόνο μεγαλύτερο απ’το μέσο όρο. Μετρώντας το χρόνο ανάμεσα σε δυο διαδοχικές διασπάσεις συλλέγει κανείς μηδενικά και άσους αν είναι μικρότερος ή μεγαλύτερος απ’το μέσο όρο και μετατρέπει τα μηδενικά και τους άσσους σε floating point πραγματικούς με την επιθυμητή ακρίβεια στο επιθυμητό διάστημα.

Τώρα όλος αυτός ο τζερτζελές είναι διαθέσιμος και μέσω δικτύου, από την υπηρεσία Hotbits. Εκεί, ένας μετρητής Geiger-Mueller (ένα μαραφέτι που κάνει κλικ κάθε που ένα σωματίδιο ικανό να ιονίσει άτομα περνάει μέσα του) μπροστά από ένα δείγμα ραδιενεργού Καισίου 137 (το ίδιο είδος ατόμου αλλά διαφορετικό ισότοπο χρησιμοποιείται για να ορίσει το δευτερόλεπτο), μετράει τον χρόνο ανάμεσα σε διαδοχικές “εκπυρσοκροτήσεις” ατόμων Καισίου και σας σερβίρει φρέσκους και ζεστους αληθινά τυχαίους αριθμούς (αλλά και passwords). Καλή τύχη!

[*]στην πραγματικότητα μια απ’τις εφαρμογές που χρειάζονται τυχαίους αριθμούς είναι μια τεχνική αριθμητικής ολοκλήρωσης που, όχι τυχαία, αποκαλείται μέθοδος Μοντε Κάρλο. Στις περισσότερες των περιπτώσεων μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει σύνολα αριθμών που λέγονται Quasi-random, και όχι μόνο δεν είναι τυχαίοι, αλλά ούτε καν συμπεριφέρονται ως τυχαίοι: συμπεριφέρονται πολύ καλύτερα για τις εφαρμογές που συζητάμε (δείτε εδώ για μια made by lazopolis εισαγωγή).

Ο Μεγάλος (Large) Αδρονικός (Hadron) Επιταχυντής (Collider *) κοιμάται. Μετά την πολύβουη τελετή έναρξης και το σοβαρό ατύχημα που ακολούθησε το Σεπτέμβρη, ο ισχυρότερος επιταχυντής στην Ιστορία βρίσκεται σε κατάσταση ύπνωσης όσο οι επιχειρήσεις επισκευής και συντήρησης εξελίσσονται στο εσωτερικό του. Την περασμένη εβδομάδα, για παράδειγμα, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες επισκευής της διασωλήνωσης της κρυογενικής εγκατάστασης στον τομέα 3-4 (ο επιταχυντής είναι χωρισμένος σε 8 τομείς, o 3-4 είναι ο τομέας με το ατύχημα) και σήμερα αντικαταστάθηκε ένας ακόμα μαγνήτης που βρέθηκε να είναι προβληματικός στον τομέα 6-7. Το επίσημο πρόγραμμα πλέον μιλάει για έναρξη λειτουργίας το Σεπτέμβρη με δέσμες πρωτονίων στην “μεταβατική” αλλά ασφαλέστερη ενέργεια των 5TeV (αντί για 7 που είναι ο συντεταγμένος στόχος) τουλάχιστον μέρχι το νέο έτος.

Η σύγχρονη φυσική μπορεί κανείς να ισχυριστεί οτι ξεκινάει με την ανακάλυψη του ηλεκτρονίου από τον J.J. Thompson στα τέλη του 19ου αιώνα. Από εκείνη την πρώτη ματιά της ανθρωπότητας στον στοιχειώδη μικρόσκοσμο μέχρι σήμερα η σύχρονη σκέψη έχει διανύσει αχανείς εκτάσεις στο ασύλληπτα μικροσκοπικό, έχει ανακαλύψει τη δομή του ατόμου (θέτοντας τις βάσεις μιας από πρώτες αρχές θεμελίωσης της Χημείας), τη δομή του πυρήνα, την δομή του πρωτονίου και του νετρονίου μέσα στον πυρήνα, έχει ανακαλύψει μια σειρά από στοιχειώδη και σύνθετα σωμάτια που δεν απαντώνται στην καθημερινή ζωή κλπ. κλπ. Κι όλα αυτά σε μια κλίμακα όπου η έννοια “σωματίδιο” και μαζί της κάθε προσπάθεια οντολογικής περιγραφής του κόσμου συναντούν τα όριά τους. Όμως η Φυσική έχει τη δυνατότητα να αδιαφορεί επιδεικτικά εμπρός στα αδύνατα της οντολογίας, ακριβώς επειδή ως κανονιστικό εργαλείο της έχει το πείραμα. Και μια σειρά από κεντρικής σημασίας πειράματα σκέδασης/κρούσης είναι που έφεραν τη θεωρητική μας γνώση γύρω από το μικρόκοσμο στο σημείο που είναι σήμερα.

Η πρακτική του να συγκρούει κανείς σωματίδια με όσο γίνεται μεγαλύτερη ορμή και να παρατηρεί τα θραύσματα που προκύπτουν για να βγάλει συμπεράσματα για τη φύση των συγκροόμενων σωματιδίων είναι μια παράδοση που ξεκινάει από τον Rutherford (τον… πρώτο επιτυχημένο Αλχημιστή, όπως τον παρουσιάζει χαριτολογώντας ένας βιογράφος του) και την ανακάλυψη της δομής του ατόμου. Από τότε μέχρι σήμερα μια σειρά από ολοένα και πιο μεγάλες, ολοένα και πιο ισχυρές, ολοένα και πιο σύνθετες μηχανές που επιταχύνουν σωματίδια έχει καθοδηγήσει τη φαντασία μας με αδιάσειστα πειστήρια για το πώς πραγματικά λειτουργεί ο μικρόκοσμος. Ο Μεγάλος Αδρονικός Επιταχυντής είναι το πιο σύγχρονο και το πιο ισχυρό παράδειγμα μιας τέτοιας μηχανής. Επιπλέον έρχεται σε μια ξεχωριστή στιγμή στην ιστορία της φυσικής καθώς είναι σχεδιασμένος να ανακαλύψει όχι μόνο το τελευταίο εναπομείναν κομμάτι (το σωματίδιο Higgs) του πιο πλήρους μοντέλου που είχαμε ποτέ (Standard Model) για την περιγραφή του κόσμου αλλά και τα ίχνη ολόκληρων κλάσεων νέων σωματιδίων, τα ίχνη νέων θεωριών (υπερσυμμετρία, έξτρα διαστάσεις, τεχνικόλορ; ) που έχουμε καλούς λόγους να πιστεύουμε οτι θα εμφανιστούν μέσα στην ενεργειακή κλίμακα που σαρώνει ο LHC.

Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται απλώς για ένα πείραμα που θα βελτιώσει την ακρίβεια της περιγραφής μας ή θα επιβεβαιώσει μια από καιρό δεδομένη εικασία. Πρόκειται για ένα πείραμα που θα αποφασίσει καθοριστικά την πορεία της έρευνας στη θεωρητική φυσική τον εικοστό πρώτο αιώνα. Αν πετύχει. Αν αποτύχει (μ’αυτό εννοώ να μην πιάσει τους διακηρυγμένους στόχους τόσο στην ενέργεια όσο και στην “φωτεινότητα” – ένταση – των δεσμών πρωτονίων που συγκρούονται και ως συνέπεια αυτού να μην μπορέσει να πραγματοποιήσει τις ανακαλύψεις που περιμένουμε) η κοινότητα της φυσικής σωματιδίων θα χρειαστεί να καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για να πείσει την κοινωνία (και τις πολιτικές ηγεσίες) οτι ένας πιο ισχυρός (γραμμικός; ) επιταχυντής αξίζει να χρηματοδοτηθεί!

* να σημειωθεί οτι ο ελληνικός όρος εστιάζει στην επιτάχυνση, αντί για την σύκρουση, μάλλον διότι ένας μεγάλος αδρονικός συγκρουστής ακόυγεται κάπως κακόηχα. Ο Μεγάλος Αδρονοκρούστης όμως;

Φαντάζομαι οτι σε κάθε επαγγελματικό χώρο ευδοκιμεί το φαουστικό ισοδύναμο αυτού που λένε “να πουλήσεις την ψυχή σου στο διάβολο”. Στο χώρο της φυσικής, και περιέργως, ειδικότερα στο χώρο της θεωρητικής φυσικής, όμως, πλησιάζουμε επικινδύνως την κυριολεξία: παρατάς τη φυσική και γίνεσαι Κουάντ!

Κουάντ, πάει να πεί τύπος που δουλεύει στα χρηματοοικονομικά, σε εταιρία που είτε παράγει λογισμικό για trading, είτε διαχειρίζεται η ίδια αστρονομικά ποσά σε χρηματιστηριακές αγορές. Σε προσλαμβάνουν για να κάνεις τα “μοντέλα”, δηλαδή να στήσεις ένα μοντέλο τιμολόγησης συγκεκριμένων προϊόντων (συνήθως προϊόντων με πολύπλοκη εξάρτηση από διάφορες underlying παραμέτρους οι οποίες αντιστοιχούν σε πιο χειροπιαστά προϊόντα) που υποτίθεται οτι καθοδηγεί τους traders. Προφανώς πληρώνεσαι αδρά γι’αυτό (ένας γάτος πτυχιούχος μπορεί να καθαρίσει από 75 μέχρι 250 χιλιάδες δολλάρια ετησίως τον πρώτο χρόνο, αν πιστέψει κανείς το εξαιρετικό άρθρο του D. Overbye για τους κουάντς) αλλά όχι τόσο αδρά όσο οι traders που κάνουν άλλωστε τα ντήλια και φέρουν την άμεση ευθύνη των αποφάσεών τους. Άλλωστε ο κουάντ στήνει ένα μοντέλο που δίνει ασφαλείς προβλέψεις *αν* ισχύουν συγκεκριμένες ad hoc υποθέσεις εργασίας. Αν κάτι εγγυάται, αυτό είναι η συνεπαγωγή απ’την ισχύ των υποθέσεων στην ισχύ των προβλέψεων.

Το αν ισχύουν οι υποθέσεις εργασίας το γνωρίζει μόνο ο Κύριος ημών, κι αυτός ίσως όχι με βεβαιότητα. Στην πραγματικότητα ορισμένες απ’αυτές (με πιο διάσημη την Γκαουσιανότητα της κατανομής που υποτίθεται οτι ακολουθούν οι διακυμάνσεις ενός άσετ – εδώ ο σχετικός κύρηκας) είναι σχεδόν βέβαιο οτι δεν ισχύουν καθολικά. Ισχύουν μόνο υπό κανονικές συνθήκες. Οι οποίες ορίζονται ως οι συνθήκες στις οποίες ισχύουν οι υποθέσεις.

Από την άλλη ως κουάντ, πρέπει να προσπαθήσεις να στήσεις ένα μοντέλο αποδοτικότερο από του διπλανού σου, το καλύτερο δυνατό ίσως, με τα συγκεκριμένα θεωρητικά εφόδια μιας επιστήμης (των οικονομικών) που ανακαλύπτει μόνο εσχάτως την ανάγκη για ποσοτικές περιγραφές και δυναμικές θεωρίες. Επίσης ο trader έχει κι αυτός ανάγκη από κάποιο είδος εργαλείου για να κάνει τη δουλειά του. Και τον trader κάποιος τον πληρώνει για να διαχειρίζεται κεφάλαια μειώνοντας υποτίθεται το ρίσκο διαφορων επενδύσεων.

Όταν το σύστημα καταρρέει, φυσικά, αρχίζει η διαδικασία αναζήτησης αποδιοπομπαίων τράγων. Φταίνε οι traders που είναι άπληστοι και παίρνουν αλόγιστα ρίσκα; Πιθανώς, αφού πιέζονται ασφυκτικά να έχουν μεγάλες αποδόσεις. Φταίνε οι κουάντς που τα μοντέλα τους δεν περιγράφουν καλά το σύστημα; Φταίνε οι μάνατζερ που δεν καταλαβαίνουν από αριθμούς; Φταίει το χρηματιστήριο και οι αγορές που είναι χαοτικές που λέει κι ο Μάντελμπροτ; Φταίνε οι πολιτικοί; Φταίει ο καπιταλισμός; Φταίει ο Στάλιν;

Η πιο σωστή ερώτηση βέβαια είναι γιατί κανείς δεν έχει πρόβλημα όταν οι ίδιοι κουάντς με τα ίδια μοντέλα και τους ίδους traders και τις ίδιες άπληστες χρηματοπιστωτικές πάνε καλά και οι δείκτες ευημερούν. Τα μοντέλα περιγράφουν καλύτερα την πραγματικότητα τότε; Η απάντηση (μάλλον) είναι όχι. Αλλά αυτό που μετράει δεν είναι, καθώς φαίνεται, η περιγραφή της πραγματικότητας, αλλά η επίτευξη του βραχυπρόθσεμου κέρδους. Jusqu’ ici tout va bien. Mais l’important ce n’est pas la chute, c’est l’atterrissage*.

Η πρόσκρουση λοιπόν μας φέρνει πίσω στην αρχική ιδέα του να πουλήσει κανείς την ψυχή του στο διάβολο**. Τα λεφτά, φυσικά, είναι όπως πάντα, πολλά (Άρη).

* Μέχρι εδώ, όλα καλά. Αλλά αυτό που έχει σημασία δεν είναι η πτώση, αλλά η πρόσκρουση (Το Μίσος).
** Προσφάτως, για να κάνει τη μετάβαση από τη φυσική στα χρηματοοικονομικά πιο εύκολη, υποθέτω, η μια και μοναδική βάση προδημοσιευμένων εργασιών στη θεωρητική φυσική και αστροφυσική άνοιξε και παράρτημα με quantitative finance (αυτή εδώ είναι μια γεύση από φρέσκα κουλούρια). Χωρίς peer reviewing ούτε που θέλω να φανταστω τί θα γράφουν εκεί μέσα. Είναι όμως σημείο των καιρών!

και λοιπούς περαστικούς βορειοελλαδίτες: το τμήμα Αστροφυσικής του Imperial College σε συνδυασμό με το σύλλογο Φίλων της Αστρονομίας στη Θεσσαλονίκη και το Αστεροσκοπείο της Θεσσαλονίκης οργανώνουν τριήμερο εκδηλώσεων και ομιλιών (26-28 Σεπτ. 2008) γύρω από την ιστορία της αστρονομίας από το μηχανισμό των αντικυθήρων μέχρι το Herschel και το Planck.

Στη λίστα των ομιλητών φιγουράρουν γνωστά ονόματα της διεθνούς μπλογκόσφαιρας όπως ο κ. Andrew Jaffe (Leaves on The Line) αλλά και απλοί “θνητοί” όπως ο κ. M Rowan-Robinson και ο head of astronomy group κ. P. Nandra και οι δικοί μας κ. Ν. Σπύρου, κ. Ι. Σειραδάκης, α.κ. Β. Χαρμανδάρης και ο δρ. Ι. Γεωργαντόπουλος, απαξάπαντες (πλην Jaffe και Σπύρου) παρατηρησιακοί αστροφυσικοί. Οργανώνει ο δρ. Μ. Τρίχας.

Δυστυχώς είναι αδύνατο να βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη εκείνες τις μέρες, αλλά όσοι τύχει να βρίσκεστε εκεί κάντε μια βόλτα από το φεστιβάλ Δημήτρια μέρος του οποίου είναι η συγκεκριμένη εκδήλωση. Εδώ η ανακοίνωση στο Imperial, εδώ το σχετικό γκρουπ στο facebook.

Οδηγίες προς ναυτιλομένους και από την Citronella που κατέει την σχετική τοπογεωγραφία.

1. Τα καλογραμμένα άρθρα γύρω από την κοσμολογία και τη θεωρητική φυσική στις εφημερίδες σπανίζουν, όχι όμως όταν υπογράφει ο Dennis Overbye στους NYT. Δείτε, στο τελευταίο του κείμενο, “Dark, Perhaps Forever“, γύρω από την σκοτεινή ενέργεια, πώς ισορροπεί τις περιγραφές του πάνω σε διάφορα τεντωμένα σχοινιά, από τον Einstein και την κοσμολογική σταθερά στις υπερχορδές και το πολυσύμπαν (σικ) και πίσω. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η (διαφαινόμενη) διστακτική και οπωσδήποτε απρόθυμη διολίσθηση του Ed Witten προς τα ανθρωπικά/πολυσυμπαντικά σενάρια.
2. Από την μεταμοντέρνα κοσμολογία στις απαρχές του σπορ: ο Thomas Levenson, καθηγητής στο ΜΙΤ στην έδρα του Science Writting (για όσους ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν δημοσιογραφική καριέρα με επίκεντρο την επιστήμη το πρόγραμμα του ΜΙΤ είναι μάλλον το καλύτερο στον κόσμο), έχει ένα πολύ γοητευτικό κείμενο για τον Νεύτωνα και την κοσμολογία του στα Principia, δημοσιευμένο ταυτόχρονα στο μπλογκ του, Inverse Square Blog και σαν guest στο Cosmic Variance. Μεταφράζω αδέξια:
   

   Δεν ήταν καθόλου προφανές οτι το σύνολο του σύμπαντος θα μπορούσε να είναι αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας το 1684, τη χρονιά της ευτυχής επίσκεψης του Edmond Halley στο κολλέγιο Τρίνιτυ, στο Cambridge, όταν έθεσε την σχεδόν αθώα ερώτηση γύρω από τη μορφή του δυναμικού νόμου που θα προκαλούσε ελλειπτικές πλανητικές τροχιές με τον ήλιο στην μια εστία της έλλειψης.

   Ένας νόμος αντίστροφου τετραγώνου, είπε ο Νεύτωνας στον Halley.

   Πώς το ήξερε;

   Μα – το είχε υπολογίσει.

3. Τέλος, το πείραμα LIGO, ένας επίδοξος ανιχνευτής βαρυτικών κυμάτων, δημοσίευσε πρόσφατα τα αρνητικά του αποτελέσματα (δεν μέτρησαν τα βαρυτικά κύματα που ήλπιζαν) σε μια περίπτωση με ξεχωριστή σημασία. Πρόκειται για το πάλσαρ στο κέντρο του Crab Nebula, ένα αστρικό αντικείμενο (αστέρας νετρονίων) που περιστρέφεται με τον ιλλιγιώδη ρυθμό των 30 το δευτερόλεπτο! Η περιστροφή του επιβραδύνεται όμως και μια από τις πιθανές εξηγήσεις για την δραματική απώλεια ενέργειας του άστρου ήταν και η εκπομπή βαρυτικών κυμάτων. Το LIGO έθεσε άνω όριο το 4% για τέτοιας μορφής απώλειες, όριο που μεταφράζεται στην εξής εντυπωσιακή δήλωση (βαρυτικά κύματα παράγονται όταν ένα περιστρεφόμενο σώμα δεν είναι εντελώς συμμετρικό): Το συγκεκριμένο πάλσαρ, που έχει ακτίνα περίπου δέκα χιλιόμετρα είναι εντελώς σφαιρικό – με απόκλιση λιγότερη από ένα μέτρο στα δέκα χιλιόμερτρα!

Τα πώς και γιατί του LHC από τον ούμπερ-τρέντυ, “ροκ-σταρ”, εντυπωσιοθήρα πειραματικό με γναθοαναρροφητική βρεττανική προφορά, Brian Cox (στο TED, στο Μοντερέι).

Δι ντούμπλγιουζ, δι κάριιρς ‘φ δι γουίκ φό’ς!

Συγχωρήστε το ελαφρύ σορόπιασμα προς το τέλος – η κοινότητα πρέπει να κάνει outreach πάση θυσία.