Ας χαρτογραφήσουμε λοιπόν το σκοτάδι. Αυτό που φαίνεται αποκαλύπτει εκείνο που παραμένει εξ’ορισμού αόρατο. Κι εκείνο που παραμένει αόρατο και προς το παρόν ανεξήγητο, και του οποίου την ύπαρξη διαπιστώνουμε έκθαμβοι (!), αφήνεται να χαρτογραφηθεί με τρόπο σχεδόν ποσοτικό. Dark matter.
Εχτές παρακολούθησα, εγκλωβισμένος στο αδυσώπητο μποτιλιάρισμα της οδού Καπιολάνι, μια ραδιοφωνική συζήτηση με θέμα την ευτυχία, την επιτυχημένη ζωή και μια σειρά άλλες προβληματικά ορισμένες έννοιες. Κατά τη διάρκεια της σοβαροφανούς αυτής συνδιαλέξεως ένας εκ των συνομιλητών αναφέρθηκε, δίκην αντιπαραδείγματος, στην περίπτωση ενός Αμερικανού που περνάει τον καιρό του συλλέγοντας ημίγυμνες (από τη μέση και πάνω) φωτογραφίες ηθοποιών του Χόλυγουντ. Ο εν λόγω ερασιτέχνης διατηρεί, από ότι φαίνεται, και σχετικό ιστοχώρο όπου και επιδεικνύει τα τελευταία του αποκτήματα. Με εντελώς προβλέψιμο τρόπο, όπως πάντα, ο φιλήσυχος αυτός πολίτης χρησιμοποιήθηκε σαν τυπική περίπτωση ανθρώπου που σπαταλάει τη ζωή του ενασχολούμενος με άχρηστα πράγματα που δεν συνεισφέρουν στην πρόοδο του ίδιου ή της κοινότητας της οποίας είναι μέλος, κτλ, κτλ., άρα θα μάλλον αισθάνεται αποτυχημένος, μόνος και δυστυχής.
Στην πραγματικότητα, βέβαια, μπορεί ο συμπαθής αυνάνας να θεωρεί οτι ζεί μια πλήρη και επιτυχημένη ζωή, ευχαριστώντας τον Θεό που στην εποχή μας το πάθος του μπορεί να τραφεί και να ανθίσει με τέτοια σχετική ευκολία. Στην πραγματικότητα, ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε πόσο ευτυχής είναι ο άλλος.
Και όχι μόνο αυτό. Πολύ πιθανόν, με τα σταθμά της αιωνιότητας, οι υπολογισμοί μου και τα διηγήματά σου, οι φωτογραφίες σου, η επιχείρησή σου, η εφημερίδα σου, το κόμμα σου να μην είναι ούτε στο ελάχιστο πιο σημαντικά από τις τόπλες φωτογραφίες του μονήρη Αμερικανού.
Θίνκ αμπάουτ δάτ.
Έχουμε και λέμε:
Δεν έκατσα και σπίτι μου όλη τη χρονιά, αλλά δεν ξεπατώθηκα κιόλας. Υπάρχουν και χειρότερα.
Update: Ξέχασα το ταξίδι στα Δωδεκάνησα
Το δράμα του ιστολόγου είναι οτι αδυνατεί να αποφύγει τις αδιέξοδες συζητήσεις με τους διάφορους συνήθεις ύποπτους, συζητήσεις που οδηγούνται μεν, ευτυχώς, πρόωρα στον μαρασμό, όχι όμως πριν ξυπνήσουν τον Μορμόνο μέσα του.
Για τον Θεό που δεν υπάρχει, λοιπόν, ο Σάρτρ έχει να πεί τα εξής:
When we think of God as the creator, we are thinking of him, most of the time, as a supernal artisan. Whatever doctrine we may be considering, whether it be a doctrine like that of Descartes, or of Leibnitz himself, we always imply [...] that when God creates he knows precisely what he is creating.
[...]Atheistic existentialism, of which I am a representative, declares with greater consistency that if God does not exist there is at least one being whose existence comes before its essence, a being which exists before it can be defined by any conception of it. That being is man or, as Heidegger has it, the human reality. What do we mean by saying that existence precedes essence? We mean that man first of all exists, encounters himself, surges up in the world – and defines himself afterwards. If man as the existentialist sees him is not definable, it is because to begin with he is nothing. He will not be anything until later, and then he will be what he makes of himself.
[...]For we mean to say that man primarily exists – that man is, before all else, something which propels itself towards a future and is aware that it is doing so.
Ο τίτλος του δοκιμίου είναι, για προφανείς λόγους, “Ο Υπαρξισμός είναι ένας Ουμανισμός“. Όσο διαρκεί αυτό το δοκίμιο, ο άνθρωπος υπάρχει, πρώτα από όλα, ο άνθρωπος οδηγεί τον εαυτό του προς το μέλλον, εγκαταλελειμένος, διότι
[...] when we speak of “abandonment” – a favorite word of Heidegger – we only mean to say that God does not exist, and that it is necessary to draw the consequences of his absence right to the end.
Τα ξόρκια του Σαρτρ αρθρώθηκαν πριν από 60 χρόνια. Άραγε υπάρχουν καλύτερες τοποθετήσεις επί του θέματος στην πιάτσα;
Στο Sylvie and Bruno ο Lewis Caroll αναφέρεται σε ένα χάρτη της χώρας που είχε κλίμακα 1:1. Όταν ένας από τους ήρωες παρατηρεί πως θα υπάρχουν μερικές τεχνικές δυσκολίες στη χρήση του χάρτη, ένας άλλος απαντά πως, πράγματι, για αυτό και “τώρα χρησιμοποιούμε την ίδια τη χώρα σαν χάρτη του εαυτού της: είναι σχεδόν το ίδιο αποτελεσματική”.
Ο Borges, αρπάζοντας τη σκυτάλη, γράφει για το χάρτη της Αυτοκρατωρίας που έχει μέγεθος ίσο με αυτό της αυτοκρατωρίας, και συμπίπτει μ’αυτήν σημείο προς σημείο.
Το πρώτο βιβλίο που διάβασα μετά την εγκατάστασή μας στο εξωτικό, από κάθε άποψη νησί Ουά(χ)ου, στη Χαβάι, (και ενώ έχω βρεθεί αντιμέτωπος με μια μεταλλαγμένη έκδοση της Αμερικάνικης κουλτούρας σε ένα νησί που ανήκει, σου υπενθυμίζεται με κάθε τρόπο, στην Ασία), είναι το “Να έχεις και να μην έχεις” του Χέμινγουεϊ. Γεμάτο από σφαίρες, αίμα, καταπίεση και χαμένα κορμιά, αλλά στην Καραϊβική, όχι στη μέση του Ειρηνικού.
Κι ενώ το κείμενο δεν αφορά ουσιαστικά τους κατοίκους του νησιού, μου δίνει την αίσθηση οτι τώρα καταλαβαίνω ελαφρώς καλύτερα το υποβαθμισμένο, τουλάχιστον*, κομμάτι του πληθυσμού. Ίσως γιατί η γεννεσιουργός αιτία τις υποβάθμισης είναι η ίδια και στους δύο ωκεανούς: μια βαθειά και ουσιώδης διαταραχή που διατρέχει την Αμερικανική κουλτούρα.
Some made the long drop from the appartment or the office window; some took it quietly in two-car garages with the motor running; some used the native tradition of the Colt or Smith and Wesson; those well-constructed implements that end insomnia, terminate remorse, cure cancer, avoid bankruptcy, and blast an exit from intolerable positions by the pressure of a finger; those admirable American instruments so easily carried, so sure of effect, so well designed to end the American dream when it becomes a nightmare, their only drawback the mess they leave for relatives to clean up.
The men he broke made all these various exits but that never worried him. Somebody has to lose and only suckers worried.
To Have and Have not, E.Hemingway
Η προσαρμογή μας στον παράδεισο της άλλης άκρης του κόσμου δεν περιλαμβάνει μόνο ύπτιες ασκήσεις στις ομολογουμένως εκθαμβωτικές παραλίες. Περιλαμβάνει και τη συμβίωση με τις συνέπειες σε ολόκληρη την κλίμακα από το μικροσκοπικό μέχρι το μνημειώδες του somebody has to loose and only suckers worry.
*Αλλά και, εξ αντανακλάσεως, το παρελαύνον κομμάτι του πληθυσμού: τις ορδές των τουριστών που καταφθάνουν προσμένοντας να συναντούν τον παράδεισο.
Στο κατάστρωμα της οδού Χαϊμαντά, σ’αυτό το επίπεδο μωσαϊκό που σχηματίζουν οι ταράτσες και τα μπαλκόνια του Χαλανδρίου ειδωμένα από το ύψος του τρίτου ορόφου, πηγαινοέρχεται εδώ και είκοσι χρόνια, κάθε απομεσήμερο, ένας γείτονας.
Δρασκελίζει πάντα τη φαρδιά του βεράντα, πλάϊ στο δώμα του με τα ουρανί παραθυρόφυλλα, φορώντας πάντα (τουλάχιστον τα καλοκαίρια) το παλιομοδίτικο λευκό του φανελάκι με τα τιραντάκια (πάλκο) και ο βηματισμός του είναι πάντα αλλόκοτος, μέ τους ώμους κρεμασμένους και τα χέρια να τραμπαλίζουν παράταιρα. Ακριβώς όπως όταν είμαστε και οι δυο παιδιά, μόνο που τώρα το πηγούνι του, που πάντα σημαδεύει το πάτωμα, διακοσμείται από ένα αραιό, μετηβικό γένι (παρότι είναι μεγαλύτερος από τριάντα), σημάδι ανθρώπου σπανού που λοξοδρόμησε.
`Το Σπίτι και το κελί’, του Χ. Χωμενίδη. Επιφανειακό και άοσμο, εκτός από τις συναισθηματικές/ερωτικές σκηνές. Ενδιαφέρουσα ηρωίδα η Λουκία, η μόνη νησίδα μέσα στο μισογυνισμό του συνόλου. Απογοητευτικό το τσίρκο σχετικά με τη 17Ν και πολύ ελαφρολαϊκή η προσέγγιση της δράσης και της δίκης. Καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας ή ανακύκλωση μιας ανακλαστικής αντίδρασης καφενείου στην τηλεοπτική ηλιθιότητα; Επίσης εκνευριστική η προφανώς μονόπαντη Β.Προαστιώτικη οπτική. Το σπίτι, το κελί και το Τσερόκι, ίσως θα ήταν καλύτερος τίτλος, μια και η 17Ν υπάρχει απλώς σαν το background στην προσωπική σαπουνόπερα ενός μάγκα βιοήχανου-οινοποιού…
Ασύλληπτου μεγέθους ζεϊμπεκές διάβασα στην προηγούμενη “βιβλιοθήκη” της Ελευθεροτυπίας (και ευτυχώς τις θυμήθηκα για να τις απαθανατίσω εξ’αιτίας της αποδομητικής δυσανεξίας του Βατράχου). Μοιραστείτε μαζί μου την απόγνωση και το δέος που μου προξένησε η παρακάτω μνημειώδης φράση από την βιβλιοκριτική του Δημήτρη Α. Σεβαστάκη
Οι αναγνώσεις λοιπόν των φαινομένων που προτείνει ο συγγραφέας, δεν πάσχουν από την πιθανώς δίκαιη αλλά κριτικά μη παραγωγική δυσανεξία των νεονομάδων του μετεμφυλίου.
Τί είπε ρε παιδιά ο μπήχτης; Μετά από συντακτική ανάλυση (από τρείς ενήλικες πτυχιούχους ανωτάτων σχολών, στην παραλία του Πεταλιδίου) προέκυψε οτι οι “νεονομάδες του μετεμφυλίου” προκαλούν μια δυσανεξία από την οποία ΔΕΝ πάσχουν οι αναγνώσεις των φαινομένων!!!
Η αμφίκυρτη φράση του μεγάλου ζωγράφου και στοχαστή της νεωτερικότητας εγκιβωτίζει πολλά από τα στοιχεία που συναρθρώνονται στις σελίδες του βιβλίου και που ορίζουν τις ηθικές διήκουσες της συγγραφής του.
Πάρτε να ‘χετε από το λεξικό του Μπαμπινιώτη: “αμφίκυρτη”, “εγκιβωτίζει”, “συναρθρώνονται” και, το τζακποτ “διήκουσες”. Έχει κι άλλο, όμως:
ο συγγραφέας υποσκελίζει τον αναγνωστικό θυμό που θα κινητοποιούσε ένας άκαμπτος και στενόλεκτος δομισμός, αλλά και τον κλαυθμό μιας εύκολης κοινωνιολογίας του κτισμένου.
Μπαρδόν;
Οι αναγνώσεις του πατάνε (ανεξίθρησκες) στην υγεία μιας βιωματικής συμπλοκής. Το βλέμμα του συγγραφέα συνίσταται του βιώματος, χωρίς να εξελίσσεται σε εντολοδόχο ενός κανονιστικού μοντέλου. Τα κείμενα κατά κάποιον τρόπο διατρέχονται από μια διευρυμένη λογική σχεδιαστηρίου, είναι «ομιλούντα σχέδια». Τα μεθοδολογικά σκέλη της συλλογής αναπτύσσονται σε δύο ενδιαφέρουσες παραβάσεις: αποκλίνουν και από το δομισμό του μοντέρνου και από την ασπόνδυλη δημοκρατία ενός μεταμοντερνισμού μεγάλης αισθητικής και ηθικής χωρητικότητας: «Το βίωμα προτείνει τη δική του γεωμετρία», λέει ο Παπαϊωάννου, συνεχίζοντας το θραύσμα Μπασελάρ: «Ο βιωμένος χώρος υπερβαίνει το γεωμετρικό χώρο».
Οι αναγνώσεις, λοιπόν, δεν πάσχουν από δυσανεξία, πατάνε, όμως, ανεξίθρησκες, στην υγεία μιας βιωματικής συμπλοκής!!! Πάρτε και τον δομισμό του μοντέρνου, και έναν Μπασελάρ για να δέσει το σιρόπι του μπακλαβά.
Ούτε και ο τίτλος του σχετικού πονήματος είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικός: “Κριτική των σκοτεινών συμπτώσεων”. Ποιός είναι τελικά ο Δημήτρης Α. Σεβαστάκης; Ο doppelganger του Τσαμπερλάϊν*;
Για όσους αστοιχείωτους δεν κατάλαβαν, πρόκειται για βιβλιοκριτική στη μελέτη του Τάση Παπαϊωάννου με θέμα την Αρχιτεκτονική (του Καθημερινού)!
[*] παλαίμαχος παίκτης του NBA που κατέχει το ρεκόρ πόντων σε έναν αγώνα και θεωρείται το συνώνυμο της επιτυχίας (ιδιαίτερα στους κύκλους των ταβλαδόρων του μετεμφυλίου της Καισαριανής).