Μια πράξη απελπισίας

27th Jan 2007

Είσαι ένας από τους κορυφαίους φυσικούς του 19ου αιώνα, και προσπαθείς λυσασμένα να δείξεις στον κόσμο οτι αυτό που οι περισσότεροι θεωρούν πλέον ως θεμελιώδες (η ιδέα οτι ο κόσμος αποτελείται από διακεκριμένα άτομα και η συνακόλουθη εικασία οτι ο δεύτερος θερμοδυναμικός νόμος έχει φύση στατιστική και όχι απόλυτη) δεν ισχύει.

Στην προσπάθειά σου αυτή πέφτεις πάνω σε ένα φαινόμενο (την ακτινοβολία του μελανού σώματος) του οποίου οι μέχρι τούδε μετρήσεις περιγράφονται αρκετά καλά από τον τύπο που εμπνεύστηκε ο συνάδελφος Wien. Ο τύπος αυτός όμως είναι εμπειρικός και εσύ, θεωρώντας την κατάσταση απαράδεκτη, αποφασίζεις να τον εξηγήσεις στη βάση της γενικότερης θεωρίας, ελπίζοντας παράλληλα πως θα οδηγηθείς σε μετωπική σύγκρουση με την ατομική υπόθεση και την στατιστική ερμηνεία του δεύτερου θερμοδυναμικού νόμου του Λουδοβίκου Μπόλτζμαν.

Τα καταφέρνεις, αλλά σύντομα αποδεικνύεται οτι ο τύπος αποτυγχάνει να περιγράψει το φαινόμενο σε χαμηλές θερμοκρασίες. Ξαναγυρνάς στο γραφείο σου και μήνες αργότερα, εξωθείσαι σε μια πράξη απελπισίας που μοιάζει να σε φέρνει πλησιέστερα από ποτέ στο στόμα του εχθρού: προκειμένου να παράγεις τα σωστά αποτελέσματα με κάθε κόστος, επαναδιατυπώνεις τη φόρμουλα, κάνοντας, παρεμπιπτόντως μια υπόθεση τεχνικής φύσεως, οτι ορισμένες ποσότητες που περιγράφουν το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο στο φαινόμενο παίρνουν ακέραιες τιμές.

Η νέα φόρμουλα λειτουργεί με ανέλπιστη ακρίβεια και όλοι είναι ευτυχείς εκτός από σένα που αρχίζεις να διαπιστώνεις οτι η ατομική υπόθεση του Λουδοβίκου Μπόλτσμαν μπορεί να είναι κοντά στην πραγματικότητα και οτι ο δεύτερος θερμοδυναμικός νόμος μάλλον δεν έχει απόλυτη ισχύ αλλά στατιστική.

Για τέσσερα χρόνια ούτε εσύ, ούτε κανείς άλλος ασχολείται περεταίρω με το ζήτημα.

Πέντε χρόνια αργότερα, ο νεαρός Αϊνστάιν δημοσιεύει την εργασία του για το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο παίρνοντας την εντελώς τεχνική υπόθεσή σου για τις ποσότητες που παίρνουν ακέραιες τιμές στο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο και ανάγωντάς την σε θεμελιώδη αρχή! Η κβαντική μηχανική γεννάται από τους υπολογισμούς σου, ενάντια στη θέλησή σου!
Σου παίρνει άλλα τρία χρόνια για να αποδεχτείς οτι η τεχνική σου έμπνευση, μεταμορφωμένη από άλλους θεωρητικούς σε πολύτιμο εργαλείο, έχει θεμελιώδη σχέση με τον μικρόκοσμο.

Δέκα χρόνια αργότερα σου απονέμουν το βραβείο Νόμπελ για εκείνη ακιβώς την τεχνική έμπνευση, για εκείνη την πράξη απελπισίας που σε οδήγησε τόσο επικίνδυνα κοντά στη σκέψη του Λουδοβίκου Μπόλτζμαν. Ο οποίος Μπόλτζμαν έχει ήδη αυτοκτονήσει σε μια κρίση κατάθλιψης. Πάνω στον μαρμάρινο τάφο του έχουν σκαλίσει τον νόμο που τόσα χρόνια προσπάθησες να αντιπαρέλθεις, το νόμο στο κυνήγι του οποίου βρέθηκες στην ανάγκη να προβείς σε μια πράξη απελπισίας που σου χάρισε το βραβείο Νόμπελ.

————————–

Λεπτομέριες στο καταπληκτικό άρθρο για τον Μάξ Πλάνκ και την κβαντομηχανική από το physics web (Max Planck: the reluctant revolutionary).