Cache, η τελευταία ταινία του Michael Haneke: με θέμα την ενοχή σε προσωπικό, ταξικό, εθνικό επίπεδο, την ενοχή του ατόμου και την συλλογική ενοχή ενός ολόκληρου λαού. Την ενοχή όχι σε περιπτώσεις όπου το σφάλμα που την προκαλεί είναι αδιαμφισβήτητο, αλλά σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν ελαφρυντικά, δικαιολογίες βάσιμες ή αβάσιμες, όταν η συνείδησή σου αρχίζει να παίζει παιχνίδια και η ηθική σου ακεραιότητα δοκιμάζεται εκ των έσω.
Το Cache δεν είναι φτιαγμένο στα μέτρα της μέσης Αμερικανικής παραγωγής: δεν τελειώνει έχοντας δώσει λύση σε όλα τα ανοιχτά ζητήματα, δεν περιγράφει μια οικογένεια που διέρχεται μια κρίση και βγαίνει απ’αυτή ενδυναμωμένη. Δεν υιοθετεί την οπτική του συστήματος, αλλά ούτε και τη συμπληρωματική οπτική του επαναστάτη. Δεν έχει καν εύκολη τελική σκηνή!
Μια από τις καλύτερες ταινίες που είδα τελευταία. Και όσοι έχουν πρόσβαση στο dvd μπορούν να δούν μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Haneke όπου λέει, με Γαλλικά μετανάστη, μεταξύ άλλων, ερωτηθείς γιατί τα ζευγάρια στην ταινία μοιάζουν να ζουν αρμονικά, οτι η εμπειρία του από ανθρώπους γύρω του το επιβεβαιώνει συνεχώς: τα ζευγάρια λειτουργούν. Όχι πάντα με ειλικρίνεια, όχι πάντα με αυθορμητισμό, αλλά λειτουργούν και λειτουργούν καλά.
Επίσης οτι ο χρυσός κανόνας της σκηνοθεσίας, κατά την εκτίμησή του, είναι
to always enter a scene at the latest possible time and exit it at the earliest possible time.
Χαίρομαι που αναφέρθηκες σε ένα φιλμ που μου άρεσε και μένα πολύ.
Τα στοιχεία που θίγεις στο ποστ είναι πράγματι από τα δυνατά σημεία του φιλμ.
Θάθελα μόνο να προσθέσω ότι η νεόφερτη ιδέα του Χάνεκε είναι το αξεχώριστο του παρατηρητή από το παρατηρούμενο. Σαν φυσικός που είσαι, νομίζω ότι θ’ αναγνωρίσεις την επαναφορά του κλασσικού ζητήματος αλληλεπίδρασης της παρατήρησης και του συστήματος που παρατηρείται.
Επίσης ο Χάνεκε βάζει και το θέμα ποιος έχει το δικαίωμα στην τέχνη να κινηματογραφεί και ποιος να βλέπει τη ζωή των ηρώων;
Ποιος καταγράφει την ιστορία που βλέπουμε; Ο σκηνοθέτης ή και οι ίδιοι οι ήρωες;
Βλέπουμε επίσης του ήρωες να μην είναι μόνο πρωταγωνιστές του φιλμ αλλά και θεατές της ίδιας της ζωής τους.
Έ αυτό ακριβώς αναστατώνει τους ήρωες. Ότι δηλαδή δεν είναι ξεκάθαροι οι ρόλοι τους. Δύσκολα αντέχεις να είσαι και θεατής του εαυτού σου.
«to always enter a scene at the latest possible time».
Δεν καταλαβαίνω τι θέλει να πει.
εννοεί (και στην συνέντευξη είναι σαφώς πιο ξεκάθαρο) οτι αν υποθέσουμε οτι έχεις τη σκηνή πλασμένη με κάθε λεπτομέρια στη φαντασία σου, πρέπει να αρχίσεις να την γράφεις στο φιλμ ακριβώς στο σημείο πέραν του οποίου η σκηνή χάνει το νόημά της, και όχι νωρίτερα. Το αυτό και για το τέλος της σκηνής. Με άλλα λόγια, να προσδιορίσεις πιο είναι το κομμάτι εκείνο που είναι απολύτως απαραίτητο για τους σκοπούς σου, και να κόψεις όλα τα υπόλοιπα. Ας πούμε τις χαιρετούρες τις κόβει χωρίς αναστολές, είπε.
Είπε κι άλλα ενδιαφέροντα, όπως οτι το πιο εύκολο κομμάτι της ταινίας για αυτόν είναι το σκρίπτ και οι διάλογοι: απ’τη στιγμή που θα καταλάβεις ακριβώς ποιοί είναι οι χαρακτήρες σου και πώς κινούνται στους ρόλους τους, οι διάλογοι έρχονται με απόλυτη φυσικότητα. Η σκληρή δουλειά είναι στο γύρισμα το ίδιο και στο μοντάζ, όπου κάθε λεπτομέρια εξετάζεται από όλες τις πιθανές γωνίες.
Η τελευταία σκηνή είναι όντως εξαιρετικά ευρηματική. [SPOILER] Οι μισοί περίπου θεατές, ισχυρίζεται ο Χάνεκε, δε βλέπουν καθόλου τα παιδιά των δυο πρωταγωνιστών στα σκαλιά του σχολείου. Και του πήρε καιρό να βρεί πώς θα κάνει τη σκηνή ώστε να είναι το ίδιο πιθανό να τα δείς ή να μην τα δείς. Όχι οτι άμα τα δείς βγάζεις κανένα οριστικό συμπέρασμα, δηλαδή. Αλλά ανοίγονται νέες δυνατότητες σχετικά με το τί ακριβώς συνέβη.
Έχω την εντύπωση οτι έχεις γράψει ένα ποστ για το Cache, old boy, αλλά πώς να το βρώ που δεν έχει search το blogspot;
nik-athenian έχεις απόλυτο δίκιο, βεβαίως, για τα επιπρόσθετα θέματα που σαφώς παίζουν πολύ δυνατά στην ταινία. Τηρούνται ξανά τα συνήθη του σινεμά του Χάνεκε, με τα διαρκώς επανερχόμενα μοτίβα τα σχετικά με την ηδονοβλεπτική/συμπλεγματική σχέση του θεατή με όσα συμβαίνουν στην οθόνη εμπρός του. Δεν τα ανέφερα γιατί μου άρεσε που το συγκεκριμένο του έργο είχε και πολύ σοβαρές εξωστρεφείς αναφορές.
Eίχα γράψει ένα ποστ εξηγώντας γιατί δεν θα πήγαινα να δω την ταινία στο σινεμά: http://old-boy.blogspot.com/2006/01/blog-post_27.html.
Την είδα στο dvd σχετικά πρόσφατα. Ήταν καλύτερη απ’ ό,τι την περίμενα, βασικά εξαιτίας του σεναρίου της. Φυσικά ανέτρεξα στις γνωστές βλακώδεις επαγγελματικές κριτικές, που αναρωτιούνται για το ποιός μπορεί να βιντεοσκοπούσε την οικογένεια του Οτέιγ, λες και οι πιθανότητες είναι περισσότερες από δύο (πατέρας ή γιος). Θα προτιμούσα πάντως να μην είναι τηλεκριτικός βιβλίων ο ήρωας αλλά ένας μεγαλοαστός με διαφορετικό επάγγελμα. Βρίσκω πολλή εύστοχη την ιστορία με τον εξοστρακισμό του μετανάστη από την γαλλική οικογένεια: «Δεν θα μοιραστώ μαζί σου την αγάπη των γονιών μου, αυτά που είναι δικά μου είναι μόνο δικά μου, θα σε διώξω με αποτέλεσμα να μην μοιραστούμε ούτε την ίδια μόρφωση ούτε τις ίδιες ευκαιρίες και τελικά ούτε την ίδια ζωή». Άλλο ανοχή άλλο συμβίωση. Και το βασικότερο πρόβλημα είναι πάντα η μοιρασιά. Σαν να λέμε ότι κάθε παιδί είναι ο ιδανικότερος καπιταλιστής: αχόρταγος – μονοφαγάς – δίχως αναστολές προκειμένου να πετύχει τους σκοπούς του.
Οι πιθανότητες θα μπορούσαν να είναι σαφώς πάνω από δύο κάτω από την παραδοχή οτι υπάρχουν ψυχάκηδες που θα ήθελαν να περάσουν τις βραδιές τους παρατηρώντας τους Οτείγ (ή όπως λέγονταν στην ταινία) – κάποιος συν-τρόφιμος του Αλγερινού στο ορανοτροφείο, ας πούμε. Αν θέλουμε να είμαστε πιο ρεαλιστές, οι επιλογές είναι η εξής μια: ο γιος (ίσως σε συνεργασία με τον γιο Οτείγ, αν θες να ερμηνεύσεις έτσι την τελευταία σκηνή). Ο πατέρας έκοψε κυριολεκτικά το λαιμό του λέγοντας οτι δεν τις τράβηξε αυτός τις γαμημένες τις κασέτες, σε μια από τις συγκλονιστικότερες σκηνές που έχω δει τα τελευταία χρόνια, παρεμπιπτόντως.
Είσαι λίγο αρνητικά προδιαθετιμένος απέναντι στον Χάνεκε, πάντως. Κι εγώ ήμουν, μετά την Πιανίστα (όπου μάλλον έφταιγε η πιστοποιημένη αρρώστια της Γιέλινεκ – έχουμε διαμετρικά αντίθετες εκτιμήσεις εδώ), αλλά με έπεισε ο αδερφός μου (που είναι ο εικαστικά προχωρημένος της οικογενείας) να δώ το Cache.
Αφού η κάμερα ήταν μέσα στο διαμέρισμα των Αλγερινών. Πώς θα μπορούσε να υπάρχει και τρίτη εκδοχή; Οποιαδήποτε τρίτη εκδοχή ξεφεύγει πολύ. Η σκηνή που κόβει τον λαιμό του είναι πράγματι πολύ δυνατή, ωστόσο κάλλιστα θα μπορούσε να τον κόβει για να ολοκληρώσει την εκδίκησή του απέναντι στον Οτέιγ.
Βρε παιδιά, συνεχίζετε να ψάχνετε για μια Αριστοτελική ερμηνεία της ταινίας. Ψάχνετε για μια ερμηνεία που είναι η σωστή και συνεπώς αποκλείει τις άλλες.
Γιατί δεςν δέχεστε μια πλειότιμη-fuzzy λογική σε μια ταινία που στο κάτω κάτω δεν είχε τη φιλοδοξία να αγκαλιάσει όλο το κοινό που πάει σινεμά;
Ο μόνος που έχει καταγράψει τα πάντα είναι ο director της ταινίας. Ο θεατής πάλι είναι ο μόνος παρατηρητής που βλέπει τα πάντα στην εξέλιξη.
Όλοι οι άλλοι βλέπουν μέρος της ιστορίας,ακόμη και γεγονότα που δεν ήταν παρόντες. Αυτό ακριβώς είναι και το καινούργιο στοιχείο που φέρνει ο Hanecke, και να με θυμηθείτε ότι θα βρει μιμητές.
Ο Hanecke βέβαια θέλει να τονίσει το embarrassment που φέρνει μια τέτοια θέαση όπου δεν γνωρίζουμε πως προήλθε η εικόνα.
Η πολυσυζητημένη τελευταία σκηνή απλά θυμίζει πόσο δαιδαλώδεις μπορούν να γίνουν οι συσχετισμοί και οι ερμηνείες ανθρώπινων καταστάσεων.
Φίλε Νik, είμαι κι εγώ υπέρ της πολυσημίας των ταινιών και της δυνατότητας το τέλος μιας ταινίας να είναι ανοιχτό. Απλά εκείνο που πιστεύω είναι ότι το όποιο ανοιχτό τέλος πρέπει να στηρίζεται πάντα στο ίδιο το έδαφος της κάθε ταινίας, ειδάλλως η πολυσημία καταντάει καταφύγιο για ευκολίες και δηθενισμούς.
Λοιπόν εγώ πήγα να την δώ στον κινηματογράφο όταν είχε έρθει στην Αμερική, κυρίως λόγω της Γαλιδούλας. Ήταν μια ταινία που μου άρεσε, γιατί σκέφτηκα λιγα πράγματα μετά από τις επιφανειακές ψευτοκουλτουριάρικες αμερικανιές τύπου Γκάρντεν Στεητ. Κυρίως για την ενοχή της σύγχρονης γαλλικής κοινωνίας για τα εγκλήματα στην Αλγερία του ’60. Συνήθως δεν ασχολούμαι περαιτέρω με το τί ήθελε να πεί ο ποιητής-σκηνοθέτης με την κάθε σκηνή- αλλά την σκηνή με την αυτοκτονία θα την θυμάμαι καιρό…
@old boy: δηλαδή είναι τραβηγμένη η εκδοχή να τράβαγε τις ταινίες κολλητός του Αλγερινού από το ορφανοτροφείο με πρόσβαση στο διαμέρισμά του και με γνώση της μεταξύ τους ιστορίας. Και δεν είναι τραβηγμένο να έκοψε ο άλλος το λαιμό του για να εκδικηθεί τον Οτέιγ, σαδιστικώς αποκρύπτωντας την αλήθεια (γιατί άραγε;); θα μπορούσα να σκεφτώ και άλλες εκδοχές. Είμαι υπέρ του γιού, και βάζω στοίχημα
@nik-athenian: Συμφωνώ σε όλα όσα λες εκτός από το (κρίσμιο ίσως) fuzzy logic. Τί εννοείς δηλαδή, fuzzy logic. Στο επίπεδο των δρώμενων στην ταινία, δηλαδή σε μια πραγματικότητα όπου ο πραγματικός Οτέιγ βλέπει τον πραγματικό Αλγερινό να κόβει το λαιμό του όπως αυτόν του κόκκορα, κάποιος (εντελώς πραγματικός τύπος) τράβαγε τις ταινίες. Ίσως δεν έχει σημασία ποιός τις τράβαγε, αλλά κάποιος τις τράβαγε. Δεν υποννοείται εδώ κανενός είδους κατακερματισμένη ή ονειρική πραγματικότητα, ούτε γίνονται μεταφυσικές παραδοχές, όπως στην (καταπληκτική) Χαμένη Λεωφόρο.
Το οτι δεν έχουμε πρόσβαση σε βαθμό που να μας επιτρέπει βεβαιότητες σ’αυτήν την πραγματικότητα είναι όντως επίτευγμα του Χάνεκε (που δείχνει πως ανήκει στους αντι-δηθενιστές κουλτουριαρέους με όρους Χολιγουντιανής ταξινόμησης), αλλά αυτό δεν κάνει την ταινία fuzzy.
Ε;
Έχεις δίκιο. Δεν υπονοώ καμιά ονειρική ή φαντασιακή κατάσταση. Εννοώ απλά την πολυσημία που λέει και ο oldboy πιο πάνω.
Δεν ρίχνω το βάρος της ταινίας στο ποιος τράβαγε τις ταινίες. Γιατί να ήταν μόνο ένας και όχι περισσότεροι. Π.χ. και τα δύο παιδιά!
Συμφωνώ και με τον Oldboy ότι οι δυνατότητες που σου αφήνει μια ταινία πρέπει να στηρίζονται στην ίδια την ταινία και να μην προέρχονται από τα κεφάλια των κριτικών ή του οποιουδήποτε nik-athenian
γραψε τη γνωμη σου